Het lijkt in 1994 wel een voorbode voor een Wereldbekertoernooi vol onrust rond Oranje: tien dagen voordat de WK-selectie naar Noord-Amerika reist, maakt Ruud Gullit na 66 interlands op 31-jarige leeftijd een einde aan zijn carrière als international. Er zullen nog veel meer ’kwesties’ volgen.
Twee dagen eerder heeft Ruud Gullit na een jaar blessure-afwezigheid zijn rentree gemaakt. Een half wedstrijdje tegen Schotland, met 3-1 gewonnen, dat wel, heeft hem geleerd dat het anders moet bij Oranje. Bondscoach Dick Advocaat negeert zijn wens om meer defensieve zekerheid in te bouwen – op zijn Italiaans graag. Twee dagen later komt Gullit alleen nog naar het voorbereidingsoord Noordwijk aan Zee om afscheid te nemen.
“Vier jaar geleden heb ik de fout gemaakt naar het WK in Italië te gaan, hoewel mijn gevoel me dat afraadde. Die fout wil ik niet opnieuw maken”, zegt Gullit. Anders dan we hem kennen zit hij met een gebogen hoofd naast Advocaat aan een smal tafeltje. Het is een deprimerend beeld, zoals de aanvoerder van de Europees kampioen van 1988 Oranje verlaat. Zijn medespelers tonen weinig begrip, ze voelen zich in de steek gelaten.
‘Terreur van de Ajax-arrogantie’
Eerder al is Gullit door Advocaat de aanvoerdersband ontnomen omdat hij te ver zou zijn gegaan met zijn kritiek op het beleid van de bondscoach. Terug in Milaan haalt Gullit steviger uit: ‘’In de selectie van het Nederlands Elftal ben ik een nummer. Er wordt niet naar me geluisterd.”
Zijn vader gooit vanuit Suriname nog wat olie op het vuur. “Het ligt aan de kliek van Ajax. Er is bij het Nederlands elftal sprake van een verziekte sfeer. Er heerst daar de terreur van de Ajax-arrogantie. Ruud ergert zich daar verschrikkelijk aan”, verkondigt Gullit senior in Paramaribo.
Vertraging en noodlanding
Tijdens het WK hoeft Ruud Gullit zich niet meer te ergeren aan alles wat Oranje overkomt. Niet de Ajacieden, maar journalisten spelen hierin een hoofdrol. Op weg naar basiskamp Orlando (Florida) raakt het vliegtuig uit koers. De anderhalf uur vertraging wordt toegeschreven aan de laptops van de verslaggevers, apparatuur die voor diverse spelers nieuw is en daarom extra aandacht trekt. Pas later verklaart de piloot dat het toestel wegens bliksem tot een omweg is gedwongen.
Turbulenter nog verloopt de retourvlucht vanuit Washington na de openingswedstrijd tegen Saoedi-Arabië (2-1). Radioverslaggever Leo Driessen (NOS) wordt onwel, zozeer dat teamarts Frits Kessel een tussenlanding noodzakelijk acht voor ziekenhuisopname. Eerst moet nog wel een bijna volle lading kerosine worden geloosd voor we kunnen landen in Richmond (Virginia). Opnieuw kost dat anderhalf uur oponthoud.
John de Wolf
Oranje is dan al geconfronteerd met een kaartincident waarin reserve-verdediger John de Wolf (Feyenoord) de kwade genius is. Tijdens de voorbereidingsfase in Noordwijk is hij betrapt op het ’steken’ van de kaarten bij een spelletje poker. Met name zijn clubgenot Rob Witschge heeft hij hierdoor voor grof geld belazerd.
De spelers houden het voorval geheim voor Advocaat. “Achteraf gezien had ik het als aanvoerder moeten melden”, zegt Ronald Koeman later. De Wolf groeit uit tot een splijtzwam. Een deel van de selectie stoort het dat hij nog deel uitmaakt van hun gezelschap. Een spierblessure noopt De Wolf vervolgens tot een thuisvlucht. Als hij later, eenmaal hersteld, terug wil keren, is De Wolf niet meer welkom. Pas ná het WK, als John de Wolf ook bij Feyenoord tot persona non grata is verklaard, komt de waarheid naar buiten.
Wij journalisten horen tijdens het WK slechts geruchten over de onrust die het kaartincident heeft veroorzaakt. We kunnen slechts gissen naar de achtergronden, zo gesloten is het front dat de spelers hiervoor voor de buitenwacht optrekken. Welkom zijn we wel als de poorten van het golfresort Lake Nona open gaan voor de mediamomenten, als we samen met spelers en hun familieleden door de attractieparken mogen trekken, én op de gezamenlijke vliegreizen.
‘Bommelding’
Op weg naar Dallas, voor de kwartfinale tegen de latere wereldkampioen Brazilië, krijgt het avonturenboek van Oranje een nieuw, spraakmakend hoofdstuk. Het blijkt lastig alle bagage te bergen in de Boeing 727 van chartermaatschappij Express One. De irritatie over een half uur wachten in het benauwde toestel, voordat we kunnen vertrekken, loopt hoog op. Als een stewardess aan AD-journalist Lex Muller nóg eens vraagt zijn tas op te bergen, antwoordt Muller uit balorigheid dat zich daarin een bom bevindt. Die opmerking alarmeert de bemanning van het vliegtuig, de politie wordt opgetrommeld, de journalist moet mee.
Daarmee is de affaire voor Oranje nog lang niet voorbij. De Amerikaanse veiligheidsvoorschriften vereisen een grondige inspectie van passagiers én bagage. Het toestel wordt daartoe naar een ver afgelegen baan op het vliegveld-complex geleid. De passagiers worden in vier bussen tot op enkele honderden meters van het toestel vandaan vervoerd. In de volle zon staan en drentelen we daar rond, zonder faciliteiten, hunkerend naar het groene licht. Wil Michels, de vrouw van Rinus, krijgt een scherm van meelevenden om zich heen als ze in een weiland haar behoefte moet doen. Het gedwongen oponthoud draait uit op ruim vijf uur vertraging, zó lang dat de accu’s van de nog ouderwets grote mobiele telefoons leeglopen en het thuisfront nog nauwelijks informatie krijgt.
Brief vol begrip en medeleven
De ergernis over het incident slijt snel bij Oranje. Dick Advocaat schrijft de journalist zelfs een brief van drie vellen waarin hij begrip en medeleven toont. Hij blijkt daarmee verzoenlijker dan de leiding van de krant die op het het ‘grapje’ van zijn journalist reageert met een sportpagina die wordt gedomineerd door ORANJE, SORRY, diagonaal uitgesmeerd over alle kolommen. Lex Muller mag niet langer voor het AD werken, maar blijft wel verschoond van Amerikaanse sancties. Hij moet dan wel zo snel mogelijk de staat Florida verlaten zodat FBI en politie geen documenten hoeven op te maken die hem tot een eeuwige zondaar in de systemen van de Verenigde Staten hadden kunnen brandmerken.
“Deze affaire heeft geen enkele invloed gehad op ons spel tegen Brazilië” verklaart Dick Advocaat na de uitschakeling. Na een 2-0 achterstand komt Oranje terug tot 2-2. Brazilië raakt zodanig in het nauw dat voor Oranje de weg naar de halve finale lijkt ingeslagen; totdat doelman Ed de Goey in de 81ste minuut te laat reageert op een vrije trap van Branco: 3-2.
Exit Europees kampioen 1988
Exit Oranje dus, afscheid van een gouden generatie. De kwartfinale tegen Brazilië is voor Ronald Koeman (31), Frank Rijkaard (32) en Jan Wouters (33) de laatste interland. Van het Europese kampioenenelftal hebben dan behalve Ruud Gullit ook Hans van Breukelen, Berry van Aerle, Adri van Tiggelen, Erwin Koeman, Arnold Mühren en Gerald Vanenburg en de finale-invallers Erwin Koeman, Wim Kieft en Wilbert Suvrijn al afscheid van Oranje genomen.
Als laatste droomt Marco van Basten nog van een terugkeer in het Nederlands elftal. Vlak voor het WK laat hij Dick Advocaat tot ieders verrassing weten graag mee te gaan naar de Verenigde Staten, ook al heeft hij wegens chronisch enkelletsel sinds de Champions League-finale van 1993 geen wedstrijd meer gespeeld. Van Basten is welkom bij Advocaat, maar hij stuit op een veto van zijn club AC Milan.
Zonder nog in actie te komen kondigt Van Basten in augustus 1995 op 30-jarige leeftijd aan als speler te moeten stoppen. Het blijft wonderlijk dat hij in het voorjaar van 1994 dan toch nog heeft geprobeerd een plaatsje in de WK-selectie van Oranje te bemachtigen.
