Hoe beroerd moet de sfeer wel niet zijn geweest bij Oranje? “Jullie weten lang niet wat er zich allemaal heeft afgespeeld, 75 procent is nooit naar buiten gekomen. Die heb ik in verhuisdoos 13 opgeborgen”, zegt bondscoach Leo Beenhakker tegen ons journalisten als hij na de uitschakeling terugblikt op het Wereldbekertoernooi van 1990 in Italië.
Op 10 april 2025 overlijdt Leo Beenhakker op 82-jarige leeftijd zonder dat beerput geheel geleegd is. Incidenten genoeg blijven er over die duidelijk maken waarom het in 1990 zo mis kon gaan met de Europees kampioen van 1988. Met Marco van Basten, Ruud Gullit en Frank Rijkaard als sterspelers wint AC Milan in zowel 1989 als 1990 de Champions League. Dus behoort Oranje met vrijwel alle kampioen van twee jaar eerder automatisch tot de grote favorieten voor de wereldtitel.
De kiem voor een mislukking wordt al vroeg gelegd, nota bene door Rinus Michels, de coach die in 1988 is geadoreerd. In het zicht van het WK gedogen de belangrijkste internationals Thijs Libregts nog wel als opvolger van Michels, ook al houdt de verhouding van Libregts met aanvoerder Gullit al langer te wensen over.
‘Zwarte ras’
Ruud Gullit vergeet niet zomaar wat Libregts in februari 1984 als zijn coach van Feyenoord over hem heeft gezegd. “Gullit moet meer doorbijten. Ik hoop dat zijn mentaliteit goed blijft, het zwarte ras, weet je”, merkt Libregts op in een interview met de Volkskrant.
Als het WK begin 1990 dichterbij komt, kloppen de sterspelers van Oranje aan bij Rinus Michels, die als bestuurslid technische zaken van de KNVB inmiddels de baas is van de bondscoach. De spelers willen Johan Cruijff, die zelf ook wel wil. Michels geeft niet zomaar toe en laat ze daarover stemmen. Van de twintig stemgerechtigden kiezen er dertien voor Cruijff, vijf voor Beenhakker en twee voor Aad de Mos, die dan werkzaam is bij Anderlecht. Michels negeert de voorkeur en hoopt de onvrede over Libregts weg te nemen met aanstelling van Leo Beenhakker, die het bondscoachschap gaat combineren met zijn werk als clubcoach van Ajax.
Schaduw van Cruijff
De spelers voelen zich verraden en misbruikt. De schaduw van Johan Cruijff zal Beenhakker steeds achtervolgen. De media krijgen vrijwel dagelijks werk aan de voortdurende onrust die boven Oranje blijft zweven. Dankbaar maken we gebruik van de signalen uit Barcelona waar Ronald Koeman en Johan Cruijff zich ergeren aan het gedoe in Nederland. Doorlopend horen we aan hoe Gullit, Van Basten, Rijkaard en Koeman in soms mistige bewoordingen hun ongenoegen over de keuze voor Beenhakker blijven aanstippen. Ruud Gullit, Ronald Koeman én Rinus Michels grijpen hun eigen columns aan om in bedekte bewoordingen verder te mopperen.
Zo kan het nooit goed gaan met Oranje onder Beenhakker die als voormalig amateurvoetballer toch al weinig gezag geniet. De verbale lenigheid van Beenhakker kan hem onvoldoende helpen.
Burcht in Slovenië
Als de Oranje-selectie in de laatste fase voor het WK wordt gedropt in een antieke burcht in Slovenië deugt er niets meer. Ze treffen een naargeestig slot waar het steenkoud is. De spelers worden vergast op een tropenrooster, bedoeld om alvast te wennen aan de hitte die wacht op Sicilië en Sardinië waar de groepswedstrijden worden gespeeld. Anderhalf uur vroeger dan gebruikelijk moeten ze in de voorbereiding al dagelijks om zeven uur hun bed uit.
Het isolement in het donkere kasteel van Grad Mokrice bevalt de spelers slecht. Ze klagen over de messen die bot zijn, over de vogels die herrie maken en over het volstrekte gebrek aan recreatie. Zelfs de gastvrijheid die Leo Beenhakker verleent aan cabaretier Freek de Jonge kan de spelers niet opvrolijken. Integendeel, vreemd vinden ze dat, zeker als De Jonge tijdens het WK in Italië met zijn vrouw ook nog eens meemag in de spelersbus.
Demonstratief interview
Tegenvallende uitslagen verstikken het klimaat nog verder, steeds minder spelers nemen Beenhakker nog serieus. Bovendien verdenken ze Beenhakker ervan dat hij Michels een stem in de opstelling geeft. Zichtbaar voor ons allen wordt de controverse met de spelers als Michels daags na de eerste wedstrijd tegen Egypte (1-1) voor een interview met journalist Dick van den Polder (Het Vrije Volk) demonstratief plaats neemt in de dugout langs het trainingsveld.
Voor Ronald Koeman is dat aanleiding om zijn aanvoerder Ruud Gullit er op te wijzen dat hiermee de huisregels worden overtreden. Gullit roept dan Ger Stolk, de persvoorlichter van de KNVB bij zich en vraagt hem om Michels er op te wijzen dat hij zich in strijd met afspraken samen met een journalist binnen veldafrastering bevindt.
”Ik heb niets met de aanvoerder te maken”, reageert Michels daarop luidkeels waarna Gullit naar Telegraaf-journalist Jaap de Groot wenkt. Gullit laat de training schieten en neemt vervolgens met zijn ghostwriter door wat er de volgende dag in zijn column moet worden gezegd. “Ik ben bang dat ons probleem nogal diep zit”, merkt Gullit daarin op.
Gewonde neus
Leo Beenhakker wil op het voorval niet meer reageren. Uitleg blijft ook uit als hij met een gewonde neus op een persconferentie verschijnt. Het gevolg is dat diverse vreemde versies elkaar opvolgen. Er zou ruzie zijn ontstaan met Ruud Gullit, hij zou bij een kanotochtje gewond zijn geraakt, maar volgens de meest gehoorde toedracht heeft balorigheid een pleister noodzakelijk gemaakt. Materiaal-leverancier Piet Lagarde heeft als een kwajongen de bondscoach met een kamerplantje op de korrel willen nemen, zo melig is de stemming in het Oranjekamp.
Na drie gelijke spelen in de poule en een nederlaag tegen de latere wereldkampioen Duitsland is het WK snel voorbij voor Oranje, nota bene in San Siro, de tempel van Oranje’s supertrio. Bij Van Basten, Gullit en Rijkaard overheerst de opluchting. Bevrijd van een last voelen ze zich. Leo Beenhakker gaat door met zijn werk bij Ajax en Rinus Michels keert zowaar terug als bondscoach. Maar ook met hem kan het succes van 1988 op Euro 1992 niet meer worden geprolongeerd.
De littekens van het WK verdwijnen niet, ook na het overlijden van Leo Beenhakker wordt ’verhuisdoos 13’ nergens aangetroffen.
