Dag Henk
Jouw vraag over Marokko en dubbele nationaliteit is nu nog wat actueler na de uitschakeling van Nederland. Zoals je wel kon vermoeden, kan ik op deze vraag geen eenduidig antwoord geven. Je gaf het al aan: mijn volkskundige achtergrond helpt hierbij wel een beetje, maar vooral mijn jarenlange ervaring als docent interculturele communicatie aan de Karel de Grote Hogeschool in Antwerpen. Ik zal proberen om het zo helder mogelijk te houden. Ik verwijs hier ook naar een vroeger stukje dat ik in 2022 voor DWD schreef.
Eerst en vooral: twintig spelers van de Marokkaanse ploeg zijn niet in Marokko geboren. Daardoor hebben ze de dubbele nationaliteit, waaronder nogal wat Nederlanders en Belgen, inclusief de trainer. Meer zelfs, enkele van die spelers hebben het zelfs moeilijk met het Arabisch, ook al is dit in een internationale sportcontext geen onoverkomelijk probleem.
De keuze van een speler om voor Marokko te spelen heeft zelden of nooit maar één reden: het is vaak een combinatie van sporttechnische en vooral extrasportieve factoren (familiaal, economisch, cultureel, emotioneel, …).
Sporttechnisch is het vaak een keuze voor het beste land, wanneer je een topper bent, of voor het land waar je de meeste kansen krijgt, wanneer je in je thuisland niet op een plaatsje in de nationale elf moet rekenen. Sandy Walsh (ex-Genk & ex-KV Mechelen) is hiervan een extreem voorbeeld. Hij is half Belg en half Nederlander, kon voor zes of zeven nationaliteiten kiezen, maar wist dat hij bij Indonesië (zijn moeder) international kon worden. Hij heeft er ondertussen meer dan twintig wedstrijden gespeeld
Dit is overigens veruit de duidelijkste en makkelijkste factor, omdat die in hoge mate voor elke speler geldt. Dit in tegenstelling tot de volgende factoren.
Je hebt in de eerste plaats de familiale banden met de culturele achtergrond van de ouders of de grootouders, want vaak zijn die spelers zelfs al minimaal derde generatie. We mogen daarbij niet vergeten dat die eerste generatie om economische redenen naar België of Nederland is gekomen. Dergelijke migranten houden vaak meer aan de statische tradities van het moederland vast, terwijl in datzelfde moederland die tradities net dynamisch andere vormen aannemen. Dit was ook zo met Belgische of Nederlandse migranten in de negentiende eeuw in de Verenigde Staten, die vasthielden aan Vlaamse hutsepot of Nederlandse boerenkool met rookworst.
Ik herinner me het werkbezoek van een collega interculturele communicatie uit Casablanca, die stomverbaasd was over hoe traditioneel Marokkanen hier leefden.
Het is dus vaak ook een heel emotionele keuze, waarbij we niet mogen vergeten dat veel van die jongens op familiebezoek gingen bij de grootouders in Marokko en daar werden ondergedompeld – en verwend? – in de Marokkaanse cultuur. De band met grootouders is vaak – ook hier in onze cultuur – vaak veel sterker dan wij (kunnen) vermoeden.
Een enorm belangrijke factor is de waardering. Of het gebrek hieraan. Zeker in de huidige (politieke) sfeer, waarin nationalisme een versterkende rol speelt. We denken hierbij aan de uitspraak van Mesut Özil, een Duitse voetballer (geboren in Gelsenkirchen) met duidelijk Turkse roots. Wij parafraseren: “Als we winnen, ben ik een Duitser, als we verliezen, ben ik een migrant.” Duidelijker kan niet.
Maar die waardering gaat ook schuil in de aandacht die spelers soms krijgen van een bond. En daar speelt de Marokkaanse voetbalbond wel degelijk op in. Ze investeren actief in contacten met “buitenlandse” Marokkanen via alle mogelijke kanalen: van familieleden tot internationals.
En dan heb je nog die dubbele nationaliteit, die vaak een dubbele (culturele) identiteit veroorzaakt. Wie ben je uiteindelijk? Dat is niet voor iedereen hetzelfde. En al zeker niet makkelijk voor jongens die vaak nog niet eens twintig zijn. Sommigen voelen zich meer Belg of Nederlander, anderen dan weer net meer Marokkaan. Het is ook niet altijd evident. Hier worden ze Belgische Marokkanen genoemd, terwijl ze in Marokko – vaak omwille van hun ontoereikend Arabisch – Marokkaanse Belgen worden genoemd. Probeer dan maar eens een juiste of afgewogen keuze te maken.
Uiteindelijk kies je voor een land, maar je kiest niet (of toch zelden) tegen een land. Mohamed Ouahbi, de coach van Marokko, verwoordde het perfect. Hij supportert altijd voor België, tenzij het tegen Marokko is.
En nu ben ik klaar voor Frankrijk-Zweden.
Hartelijk
Paul
