Duizend dagen voor het begin van het WK in Duitsland werd daar met het aftellen begonnen. Het toernooi moest dat van de vreugde worden, het sierstuk van een helemaal herrezen en eengemaakt land dat de last van het verleden definitief van zich moest afschudden. Met zijn gevoel voor show en overdrijving riep de toenmalige FIFA-voorzitter Sepp Blatter nog voor de eerste bal rolde dit WK uit tot het beste uit de geschiedenis. Dit moest het toernooi worden van de superlatieven, van de records, van de pronkerige voetbalarena’s en van de gastvrijheid. De tot op de draad versleten slogan Die Welt zu Gast bei Freunden, waarover velen lacherig deden, moest echt in de praktijk worden omgezet. En extreme veiligheidsmaatregelen dienden ervoor te zorgen dat niemand het feest zou verstoren.
Duitsland wilde tijdens dit WK vooral niet aan de donkere periodes uit zijn geschiedenis herinnerd worden. Toen een Kroatische supporter na een in Berlijn gespeelde wedstrijd tussen Brazilië en Kroatië de grasmat was opgerend, ontsnapt aan de politie en stewards, zei Sepp Blatter dat er op het veld toch geen muur kon gebouwd worden. Zeker niet in Berlijn. De Duitsers moesten even slikken. Als er een thema is waarover niemand wilde praten, dan juist over de vroegere verdeeldheid. Blatter zag zijn misser snel in en had het dan over het fantastische organisatievermogen van de Duitsers.
Een collectief delirium
Het WK diende uit te groeien tot een zomersprookje, ein Sommermärchen; met dat woord werd je al vanaf de eerste dag om de oren geslagen. Vanaf het moment dat je de grens overstak, zag je dat het land was omgebouwd in een kleurenpalet van zwart, rood en goud. Je las dat er al een half miljoen vlaggen waren verkocht, terwijl het toernooi nog moest beginnen. En je hoorde dat ook een kinderziekenhuis in Hamburg besloten had in de extase mee te gaan: op het hoofddeksel dat de chirurgen tijdens de operatie zouden dragen, zijn voetballen getekend. De onwaarschijnlijkste verhalen doken op. Dat van een katholieke priester bijvoorbeeld, die liet horen dat het geen zonde is om voor een overwinning van Duitsland te bidden.
Duitsland verloor zich echt in een collectief delirium. Zelfs een bloedserieus politiek weekblad als Der Spiegel kon daar niet omheen kijken. Pagina’s en pagina’s werden er aan het toernooi besteed. Andere problemen waaronder dit land gebukt ging, zoals die in de gezondheidszorg en het onvermogen om sociale hervormingen door te voeren, verdwenen voor even naar de achtergrond.
Nationalistische gevoelens
Sport als uitlaatklep voor de dagelijkse realiteit; het zou ook tijdens het WK van 2006 niet anders zijn. In een van enthousiasme vibrerend land kon kennelijk niemand nog nuchter denken. Alleen Theo Zwanziger, een van de twee voorzitters van de Duitse Voetbalbond, merkte op dat er dringend werk gemaakt moest worden van verbeterde voetbalaccommodaties in de voormalige DDR. Over het gegeven dat het oosten tijdens dit voetbalfestijn achterbleef, werd nauwelijks gesproken. Verschillende gemeenten en steden deden aanbiedingen om de deelnemende landen binnen hun muren te krijgen, maar ze kregen telkens een negatief antwoord. Alleen Potsdam mocht uiteindelijk Oekraïne begroeten. Alle andere 31 landen kozen voor een locatie in de Bondsrepubliek.
Dat zorgde voor frustratie in de ex-DDR; de interesse voor het toernooi was er veel minder. Maar wie wilde daar nu te midden van de hysterie een punt van maken en erover kankeren dat het WK in het voormalige Oost-Duitsland niet leefde? Wie wilde aanhalen dat er in de hoofden van vele mensen nog altijd een muur zat? Alleen in Leipzig probeerden ze blij te doen. Daar werden dan ook vijf wedstrijden gespeeld.
In een echte sfeer van vrolijkheid werd dit WK op gang geschoten. Met een bevolking die wild op en neer danste op de golven van de euforie en zich niet schroomde om nationalistische gevoelens te tonen, terwijl Duitsers uit een soort schaamte normaal bang zijn om openlijk het volkslied mee te zingen. Nu wilde het land afbreuk doen aan het treurige beeld dat cineasten als Rainer Werner Fassbinder, Wim Wenders en Volker Schlöndorf in hun films over Duitsland schetsten: een grauw en angstig land, bewoond door depressieve mensen.
Brandenburger Tor
Vanaf de eerste dag verspreidden kranten een hoerastemming. Duitsland moest en zou zichzelf herontdekken. Niet toevallig had de FIFA zijn intrek genomen in het hart van Berlijn, aan de Brandenburger Tor, die tot de val van de Muur symbool stond voor een uit elkaar gescheurd land: aan de ene kant de bruisende activiteit van het westen, aan de andere zijde de desolate grauwheid van het oosten.
Nu stonden er verschillende schermen van zestig vierkante meter waarop honderdduizenden alle WK-wedstrijden konden volgen. In een sfeer van eendracht. Ook al staat er naast de Brandenburger Tor een standbeeld dat herinnert aan de Holocaust. Zelfs in de WK-gekte kon je er niet naast kijken.
