Een dagelijkse serie van 31 afleveringen…Iconen van het WK Voetbal 1920-2026 uit het gelijknamige boek. Vandaag: José Leandro Andrade.
Uruguay – Argentinië 4-2, 30 juli 1930, finale Mundial 1930, Estadio Centenario Montevideo
José Leandro Andrade. De rebelse tangodanser en de koning van de voetbaltokkel. Van het getokkelde voetbal – een spelvariant op de tango – van de Celestes of ‘hemelsblauwen’ uit Uruguay met zes gouden medailles in de zeven glorieuze jaren tussen 1923 en 1930: Copa America in 1923, 1924 en 1926. Olympische kampioen in 1924 en 1928 en als kers op de taart wererldkampioen in de eigen hoofdstad Montevideo in 1930.
Tokkelde ook in de muziek met de snaarinstrumenten repique, chico, bombo en banja. Leerde Afrikaanse percussieritmes en danste als kind al met zijn moeder de tango.
De beste van de ‘Afro-Uruguayans’. Die vonden het ontwijkende, snelle, zigzaggende en met schijnbewegingen doorspekte spel uit. Dankzij urenlange oefening in beperkte ruimtes: straatjes, velden en zandstranden.
Bekeek voetbal als het puurste amusement en negeerde op zijn zeventiende een aanbod van topclub Penarol, want hield meer van de ambiancewereld. Liet zich in 1921 verkiezen tot voorzitter van de ‘zwarte carnavalsvereniging’ Libertadores de Africa, een gezelschap met een hoog ‘black-power’-gehalte: beste act in 1922 en lied in 1923. Ging in datzelfde jaar toch, als bekendste libertair van de stad, naar het bescheiden Bella Vista: getooid in de witgele kleuren van het Vaticaan. Verkoos vaak de repetities van de Libertadores boven de trainingen van de Celestes. En groeide desondanks uit tot het fenomeen van de Olympische Spelen van Parijs in 1924.
Met zijn technisch vernuft, atletische elegantie en acrobatische kunststukjes als ‘de schaar’ en ‘de retro’ veroverde hij de aanvankelijk argwanende en zelfs racistische Europese publieke opinie. Hij kreeg de prijs voor beste speler van de Spelen, en dus van de wereld, op dat ogenblik. De pers doopte Uruguay tot ‘vernieuwer van het voetbal’ na het fantastische spel tegen achtereenvolgens Joegoslavië (7-0), Verenigde Staten (3-0), Frankrijk (5-1), Nederland (2-1) en in de finale voor 40.000 toeschouwers tegen Zwitserland (3-0).
Ontving de oorkonde ‘beste voetballer van de Spelen’. Met andere woorden: van de wereld. Voor hem begon van dan af het ware leven. Het Franse publiek viel voor zijn fascinerende optreden. Parijs raakte in de ban van de tango. José Leandro Andrade – la merveille noire – bleef hangen in de Lichtstad en vestigde zijn reputatie van fuifnummer, tangodanser, muzikale duizendpoot en sekssymbool in de nachtclubs. Hij ontving honderden geparfumeerde liefdesbrieven. Zijn romance met Lily Reverdy, de vedette van de Moulin Rouge, prikkelde de sensatiepers. Hij verbleef een tijd in een Parijse villa en liet zich ‘Monsieur Andrade’ noemen. Toen één van zijn ploegmaats hem daar kwam opzoeken, daalde hij de trap af in een zijden kimono, in het gezelschap van schaarse geklede dames.
Er doken symptomen op van een in die tijd gevreesde ziekte: koortsaanvallen, vermageringsverschijnselen en gezichtsverlies. De diagnose in een Brussels ziekenhuis, na een demonstratiematch in België, klonk verontrustend: syfilis!
Keerde pas na een interventie van de Uruguayaanse president terug naar Montevideo. Schitterde als vanouds in de Copa Amerika. De bekendste nachtclub van de stad werd zijn tweede thuis. Men riep hem uit tot ‘senor presidente’ van de tango. Weigerde aanvankelijk deelname aan de Olympische Spelen van 1928, maar scheepte uiteindelijk in zijn eentje toch in richting Amsterdam. Schopte daar schandaal en liet zich breed lachend fotograferen met flessen sterke drank onder en blonde meisjes in de arm. Dat hinderde zijn prestaties niet want de pers omschreef hem als een ‘elastische man, die altijd het directe en elegante spel verkoos en in gedachten twee of drie situaties vooruit keek.’
In de finale tegen favoriet en aartsrivaal Argentinië bleef de Uruguayaanse defensie dankzij het inzicht en de kunde van Andrade overeind (1-1 en bij de herneming werd het 2-1). Spoorde meteen door naar zijn oude liefde in Parijs. Het verhaal herhaalde zich in de aanloop naar de eerste wereldbeker in Montevideo. Opende zijn eigen Dancing Scala, een biercabaret van twijfelachtig allooi. Verzaakte aan de trainingsarbeid, maar blonk uit in de halve finale tegen Joegoslavië (6-1) en de eindstrijd tegen Argentinië (4-2). Voor 100.000 toeschouwers haalde hij in het Estadio Centenario het beste in zichzelf boven. De Celestes waren wereldkampioen. En hij stond helemaal bovenaan de voetbalpyramide. Als eerste vedette van het mondiale voetbal: Parijs, Amsterdam, Montevideo. Dan ging het met hem bergaf. Raakte aan lager wal en de geslachtsziekte syfilis teisterde hem tot aan zijn dood. Overleed in 1957. Zijn enige bezit: bed, tafel, stoel én een kartonnen doos, met zijn zes gouden medailles. Ooit aanbeden als Koning van de Tokkel en Rebelse Tangodanser, stierf hij in eenzaamheid. José Leandro Andrade.
Uit: Iconen van het WK Voetbal 1920-2026 – Raf Willems – Uitgeverij Best in Books
