Een dagelijkse serie van 31 afleveringen…Iconen van het WK Voetbal 1920-2026 uit het gelijknamige boek. Vandaag: Johan Cruijff; 25 april 1947 – 24 maart 2016.
Nederland – West-Duitsland 1-2, finale Weltmeisterschaft 1974 op 7 juli 1974, Olympia Stadion München
Johan Cruijff. 3 juli 1974, Nederland – Brazilië 2-0,WK 1974 West-Duitsland. De winnaar van dit laatste groepsduel kwalificeerde zich voor de finale. Johan Cruijff zette na een excellente combinatie over de linkerflank van Rijsbergen, Krol, Rensenbrink en opnieuw Krol in zweefvlucht de kers op de taart. Nederland trok als favoriet voor de Cup naar het Olympisch Stadion van München.
De val van Johan Cruijff is een stilleven waard. Zijn negen beroemdste baltoetsen? In de eerste zestien seconden van de finale van de wereldbeker op 7 juli 1974 dribbelde hij gracieus – men vergeleek hem terecht met de Russische balletdanser Nurejev – tot in het strafschopgebied van West-Duitsland. Daar zweefde hij over het been van Hoeness. Penalty, het snelste doelpunt uit de geschiedenis van het WK. Het mondiale kijkerspubliek genoot via de televisie – toen nog niet vanzelfsprekend – van het totaalvoetbal van de Hollandse School. Cruijff glorieerde met ongrijpbare rondo’s, stiftertjes en buitenkantjes. Hij demonstreerde tijdens Weltmeisterschaft 1974 op briljante wijze zijn hele filosofie van schaduwspits-spelmaker: de bal leggen waar niemand hem verwacht, de creatie van de open ruimte voor zichzelf en de anderen. Het brein stuurde de benen, met het wijzende vingertje in de lucht. Na zes wedstrijden flikkerde tegen sterke tegenstanders Uruguay, Zweden, Bulgarije, DDR, Argentinië en Brazilië flikkerde een doelsaldo van 14-1 op het scorebord. Hij stak boven de rest van het deelnemersveld uit en leek, als Europees Voetballer van het Jaar, zijn wereldheerschappij te vestigen. Anderhalf uur later spatte de droom aan diggelen. Paul Breitner en Gerd Müller stopten de Hollandse hegemonie af. West-Duitsland counterde de Cruijff-cyclus die model stond voor het vooruitgangsgeloof en de vrijheidsgedachte van de jaren zestig omver. Het ongebreidelde optimisme werd tussen 1966 en 1973 gevoed door Ajax’ kunst van het voetballen. Hij paarde sierlijkheid aan superioriteit en kende in de Europese voetbalgeschiedenis zijn gelijk niet.
Johan Cruijff gidste de wereld naar genotsvol voetbal. Dichters wijdden hun beste poëzie aan hem, de soepelheid van zijn pirouettes vergeleek men met de penseelkunst van Rembrandt. Nederlands bekendste cursiefjesschrijver Nico Scheepmaker ontleedde hem in het cultboek Cruijff, Hendrik Johannes, Fenomeen en lijstte hem in als ‘beter dan Pelé’. Literatuurliefhebbers en intellectuelen uit de zogenaamde Amsterdamse grachtengordel keken niet langer neer op het ‘ordinaire spel’ maar zagen dankzij Cruijff plots verwantschap tussen het artistieke en het voetbal. In de stijl van de jaren zestig bracht hij de voetbalverbeelding aan de macht en ontwierp het Ajaxisme: een leerstelling met een serenade aan de schoonheid vanuit de elementen versnellende creativiteit, ongegeneerde bluf en snijdende slidings. De bal bleef op harmonieuze wijze in het elftal circuleren, de Ajacieden straalden met hun lange haar een soort mystieke wijsheid uit en over het stadion daalde een ontspannen sfeer neer. De toeschouwers verkeerden in trance als gevolg van de beeldende bewegingskunst. De flair van Cruijff sloeg over op de rest van het elftal. Hij verzamelde rond zich een uitzonderlijk getalenteerde generatie die hij vanuit zijn inzicht en charisma naar een hoger niveau dirigeerde. Dirigeren, dat zeker, want hij zocht ook toen al het laatste woord in de vaak scherpe discussies met medespelers als Krol, Haan, Suurbier, Hulshoff, Neeskens, Mühren, Keizer, Swart en Rep. Ajax veroverde drie Europacups voor Landskampioenen (1971, 1972, 1973) en één Wereldbeker voor Clubs (1972).
Hij verloor op jonge leeftijd zijn vader en droeg daardoor zijn altijd het rusteloze lijden mee in zijn onophoudelijke en compromisloze zoektocht naar puriteinse zuiverheid, oorspronkelijke klanken en intense gemoedsbewegingen. Hij ging op zoek naar de ultieme utopie en liquideerde met Ajax de ene Europese grootheid na de andere. Cruijff en co gedroegen zich als rocksterren. Men sprak over ‘voetballende Rolling Stones’ vanwege de sixtieskapsels en spijkerbroeken van de Ajacieden. De vrijheidstraditie van Amsterdam kreeg er een voetbalvariant bij. Cruijff was niet alleen een kind van zijn tijd, hij gaf die tijd ook vorm. Hij zocht het conflict met de macht en ruziede over schoenen, verzekeringen, blessurebehandelingen en contracten. Hij hanteerde enerzijds een romantische visie op de vertolking van het spel maar naast het veld vertaalde hij het leven in geld.
Zijn negen beroemdste baltoetsen in de eerste zestien seconden van de finale in 1974 leidden zijn einde in. Nederland greep onverwacht en onverdiend naast het wereldgoud. Hij zou nadien geen enkele internationale prijs meer winnen. Op 7 juli 1974 was hij dus zowel op als over zijn hoogtepunt. Zijn val, in alle sierlijkheid zwevend over het maaiende been van Hoeness, is dus een stilleven waard. Johan Cruijff.
Uit: Iconen van het WK Voetbal 1920-2026 – Raf Willems – Uitgeverij Best in Books
