Een dagelijkse serie van 31 afleveringen…Iconen van het WK Voetbal 1920-2026 uit het gelijknamige boek. Vandaag: Pelé 23 oktober 1940 – 29 december 2022.
Brazilië – Italië 4-1, finale Mundial Mexico, 21 juni 1970, Estadio Azteca Mexico
Pelé. Edson Arantes do Nascimento was zijn echte naam. Schreef een nieuw scheppingsverhaal voor het voetbal tijdens de Mexicaanse Mundial van 1970. Het hoogtepunt van de finale Brazilië-Italië, waar het futebol arte het catenaccio te kijk zette: de vierde geelgroene goal ontsproot uit de sierlijkste aller samba’s van vrijwel de hele Seleçao. Na een negenpassendans legde Pelé de bal op puur gevoel opzij voor de inkomende rechtsachter Carlos Alberto. Dit scoorde met een diagonale schuiver: 4-1 én zijn derde wereldbekergoud.
Mexico ’70 was één groot Braziliaans carnavalbal geweest. De Seleçao Canarinha joeg orgastische twinkelingen door het dansende publiek. Tsjecho-Slowaken (4-1), Engelsen (1-0), Roemenen (3-2), Peruanen (4-2), Uruguayanen (3-1) en Italianen (4-1) staarden verblind naar de geelgroene goudhaantjes. Het meest gracieuze elftal aller tijden koppelde techniek aan snelheid van uitvoering en stuurde voortdurend zes spelers de vuurlijn in: Gerson, Rivelino, Tostao, Jairzinho, Carlos Alberto en Pelé. Het was een aanslag op het geestdodende catenaccio van Europa maar ook voor de universele fantasie een brug te ver.
Het Beautiful Team, het beste nationale elftal uit de geschiedenis, zag het levenslicht en droeg de stempel van Pelé. Hij had alles te danken aan de lessen van zijn vader Dondinho.
Die voetbalde om den brode. Een zware knieblessure verhinderde zijn doorbraak. Hij ontfermde zich over zijn zoon en peperde hem de meest on-Braziliaanse basisregel in: hou het simpel. En: leer alles met de bal. Vervolgens kwam hij onder de vleugels van de vermaarde coach Valdemar de Brito, die zijn technisch en tactisch vermogen verfijnde. En hem de bicicleta bijbracht, het Braziliaanse voetbalmoment bij uitstek: met de rug naar het doel, handen in steun op de grond, het been gestrekt in de lucht, zwevend scoren met omhaal, beleefde buiging naar het in extase verkerende publiek.
Op zijn zestiende debuteerde hij bij FC Santos. Tijdens het Pelétijdperk, tussen 1956 en 1974, bezorgde hij zijn club elf keer het kampioenschap van de staat Sao Paulo en vijf nationale titels. Santos boekte internationale triomfen door twee keer de Copa Libertadores en tweemaal de Intercontinentale Cup – voorloper van de Wereldbeker voor Clubs – te veroveren.
Pelé oversteeg het voetbal, zijn commerciële uitstraling bereikte elke uithoek van de planeet en hij pronkte als eerste ‘zwarte’ mens op de voorpagina van chique Amerikaanse tijdschriften, amper twee jaar na de moord op burgerrechtenactivist Martin Luther King. Geen zwarte leider vond zoveel gehoor als de lachende Pelé, het symbool van hoop voor de gekleurde wereldgemeenschap. Hij legde geregeld zijn Afrotude bloot. Getuigde hoe hij bij het reizen door Afrika nader tot zichzelf kwam. Dan begon hij spontaan te praten over zijn afstamming van slaven en verwees hij naar zijn grootmoeder die in 1976 op haar zevenennegentigste levensjaar was overleden en nog tot de eerste generatie ‘vrije slaven’ had behoord. In zijn in 2006 verschenen Pelé, my autobiography vertelde hij met zin voor ironie: ‘In Senegal stelde ik vast hoe de Afrikanen hoop putten bij het zien van een zwarte man die de wereldtop had bereikt in het voetbal. Ik voelde hun trots. Honderden mensen verdrongen zich voor het hotel waar mijn club FC Santos verbleef. De blanke receptioniste belde de politie op om deze wilden te arresteren, maar het tegendeel gebeurde. Men sloeg haar in de boeien en ik identificeerde me met de mensen die zij had beledigd en weigerde me te bemoeien om haar uit de gevangenis te krijgen.’
Op 19 november 1969 gebeurde er iets bijzonders in het Maracanastadion tijdens Vasco da Gama – Santos. Tachtigduizend Vascafans doken het delirium in. Ze juichten om een goal van…Santos. Pelé had gescoord. Zijn duizendste doelpunt ging via televisie de wereld rond. Na de wedstrijd werd de ontroering hem te machtig. Hij stamelde voor de verzamelde camera’s: ‘Vergeet de arme kinderen niet.’ Hij wist was armoede was. Hij verwees er voortdurend naar: ‘Armoede maakt mensen depressief. Armoede is angst voor het leven.’
Hij beoefende blotevoetenvoetbal, begreep de betekenis van op de grond te moeten slapen en van het hongergevoel. Intussen was hij de rijkste voetballer ter wereld geworden. Dat verhulde zijn harde kant niet. Hij liet coaches ontsaan, liep tegen uitsluitingen aan en greep niet toen zijn vriend Garrincha in eenzaamheid en drank wegkwijnde.
Men herdenkt de leider van de ‘Os Santasticos’, zoals het prachtige ensemble van FC Santos werd genoemd, en van de Bonica Equipe als de man die van het individualistische Futebol Arte een collectief cultuurgoed heeft gemaakt. Men onthoudt de Pelé die in ontbloot bovenlijf als een zonnegod in het Azetekenstadion met de World Cup 1970 zwaaide. Een vrolijke voetballer, die op latere leeftijd verlangde om opnieuw ‘Edson’ te mogen zijn. Het leven als Pelé had hem opgeslorpt, het was te vermoeiend geweest voor één mens. O rei du futebol arte. Koninklijke voetbalkunst. Pelé.
Uit: Iconen van het WK Voetbal 1920-2026 – Raf Willems – Uitgeverij Best in Books
