Een dagelijkse serie van 31 afleveringen…Iconen van het WK Voetbal 1920-2026 uit het gelijknamige boek. Vandaag: Moacyr Nascimento Barbosa; 27 maart 1921 – 7 april 2000.
Brazilië – Uruguay 1-2, beslissende wedstrijd om het wereldgoud Mundial 1950, 16 juli 1950
Moacyr Nacismento Barbosa. ‘Waar hij treedt, zal geen gras meer groeien.’ Het is een oude, maar populaire levenswijsheid in Brazilië. Het behandelt de status van de doelman. Geen Braziliaanse jongen kiest op jonge leeftijd uit vrije wil voor het keepen. Keepers speelden voor de Tweede Wereldoorlog nooit een rol van betekenis in Brazilië.
Eén man trachtte dit hardnekkige vooroordeel te doorbreken en wilde dit negatieve beeld corrigeren: zijn naam was Barbosa.
Trainde als een bezetene, urenlang. Zijn lichaam leek van elastiek, een gouden medaille in de discipline gymnastiek had gekund. Zijn streven lag hoger: de wereldbeker voetbal. Goud halen op het WK 1950 in eigen land. In Campinas, in de staat Sao Paulo, dook hij onvervaard in de voeten van de spitsen, maar leerde even snel de dribbels te doorgronden. Barbosa liet zich zelden op het verkeerde been zetten. Die wijsheid van de straat bezorgde hem een extra inzicht: de ontmaskering van de schijnbeweging. Vooral bij strafschoppen. Barbosa blufte de penaltytrapper af. Hij was niet het type van de sfinx. Met zijn 1,75 m imponeerde hij niet in het luchtruim. Hij rekende op zijn reflexen, zijn snelheid en zijn emotie. Van Sao Paulo vertrok hij naar Rio de Janeiro.
Hij koos voor Vasco da Gama, de club van de Portugese migranten, en historisch gezien de nummer vier van Rio. Na Fluminense, Flamengo en Botafogo. Onder Barbosa klom Vasco naar de top. Tussen 1906 en 1944 won Vasco drie keer de titel van de deelstaat Rio de Janeiro, het belangrijkste kampioenschap van Brazilië. Dat gebeurde diep in de jaren twintig, een eeuwigheid geleden toen Barbosa arriveerde. Van 1945 af verdedigde hij het doel van Vasco en de volgende acht seizoenen vierde hij vijf titels: 1945, 1947, 1949, 1950 en 1952. Zelden speelde de defensie van de club zo gecontroleerd. In 1948 keepte hij de pannen van het dak in het Zuid-Amerikaanse clubkampioenschap Copa Libertadores. Het nochtans favoriete Argentijnse River Plate van Alfredo di Stefano liet zich de Cup voor de neus wegkapen door Vasco. Barbosa gaf zich slechts drie keer gewonnen in zes wedstrijden.
De Braziliaanse bondscoach kon hem niet langer negeren. In 1948 nodigde hij hem voor een eerste selectie uit, tegen Uruguay.
Barbosa hield stand tegen de sterkere Celestes. In 1949 volgde het eerste grote evenement. Brazilië richtte de editie 22 in van het landenkampioenschap Copa America. De laatste Braziliaanse overwinning dateerde van 1922. Barbosa zorgde voor vertrouwen en rust in het verdedigende compartiment. Hij zette zijn defensie met veel overredingskracht op de juiste wijze neer en plukte autoritair de weinige ballen voor de neus van de vijand weg: amper zeven tegengoals in evenveel wedstrijden. Brazilië won overtuigend de titel. Barbosa maakte zich op om de eerste gekleurde topkeeper uit de wereldgeschiedenis te worden. Hij zou in de voetsporen treden van illustere Europese voorgangers als de Spanjaard Zamora, de Tsjech Planicka en de Italiaan Combi. Uiteindelijk bood Zuid-Amerika een volwaardige tegenpool in het edele keepersambacht.
Het leven van Barbosa liep op wieltjes. Zowel Brazilië als Vasco da Gama bracht hij de noodzakelijke standvastigheid bij. Het WK in eigen land moest én zou de hoogste bekroning brengen. Het wereldpodium wenkte voor de kleine keeper uit de sloppenwijken van Sao Paulo. Barbosa toonde zijn autoriteit in het vernieuwde Maracanastadion. Tegen Zwitserland (2-2) en Joegoslavië (2-0) sleurde hij zijn team door de moeilijkste momenten. Brazilië was outstanding tegen Zweden (7-1) en Spanje (6-1) zodat de laatste wedstrijd tegen Uruguay een formaliteit leek. De Braziliaanse arrogantie kon de twijfel niet volledig verbergen. Barbosa, amper aan de slag in de vorige partijen, hield zijn elftal bij de les voor de pauze. Brazilië viel aan, maar Uruguay counterde gevat, tot drie, vier keer toe. In de 47 ste minuut brak Friaça de ban. Het feest op de tribunes zette zich al in. Schiaffino scoorde op de 66 ste minuut uit het niets de gelijkmaker. Barbosa stond volledig machteloos. Een gelijkspel volstond voor Brazilië om het goud te pakken. In de 79 ste minuut sloeg het noodlot toe. Barbosa verwachtte een voorzet van Ghiggia en liet de kleine ruimte aan de linkerhoek open. Een berekend risico, alleen een balkunstenaar kon dit benutten. De toets van Ghiggia wàs superieur en eindigde in het net. De Braziliaanse voetbalhistoricus Roberto Assaf verklaarde later zonder terughoudendheid: ‘Ik heb de scène minstens zestig keer bestudeerd en kan Barbosa geen fout aanwrijven.’
Het werd muisstil in het stadion toen FIFA-voorzitter Jules Rimet de wereldbeker aan Uruguay overhandigde. Vier Brazilianen zouden op de tribunes zelfmoord hebben gepleegd. Voor Barbosa werd dit het einde van zijn carrière en zelfs van zijn maatschappelijk leven. De negenentwintigjarige keeper ontvluchtte Maracana uren na de wedstrijd incognito, volgens de overlevering verkleed als ‘kindermeisje.’ Zijn naam werd niet meer uitgesproken, hij verdween uit de geschiedenisboeken. Barbosa bestond niet meer.
Op het einde van zijn leven verklaarde hij aan de media: ‘Een misdadiger ontvangt in Brazilië maximaal dertig jaar gevangenisstraf, maar ik heb levenslang gekregen.’ Ziedaar het relaas van de bedroefde en beproefde doelman.
De uitstekende keeper bleef de nationale voetbalkluns tot het einde van zijn dagen. Moacyr Nascimento Barbosa.
Uit: Iconen van het WK Voetbal 1920-2026 – Raf Willems – Uitgeverij Best in Books
