George Best zou vandaag tachtig zijn geworden, ware het niet dat hij overleed aan de gevolgen van drankzucht in 2005. En toch leeft de vijfde Beatle van Manchester United verder in herinnering. Een portret van de favoriete speler uit mijn jeugd.
‘He seemed to be in love with the ball’, sprak zijn coach Matt Busby.
Niet voor niets werd hij The Magnificent Seven – naar zijn rugnummer – genoemd: 179 doelpunten als buitenspeler in 468 wedstrijden voor Manchester United tussen 1963 en 1974. Landskampioen in 1965 en 1967; halve finale in Europa Cup der Landskampioenen in 1966 en winnaar in 1968. En vooral: Ballon d’Or in 1968. Later kreeg hij nog een andere bijnaam: The Fifth Beatle, naar zijn looks en uitstraling. Geen voetballer genoot meer bizarre posterpopulariteit dan hij, maar het genie leed ook aan een vorm van gekte: to be George Best, een te zware last om te dragen. Was hij een illusie? Zoals de mooiste beweging uit zijn loopbaan, met een boze en radeloze Gordon Banks, bij Noord-Ierland – Engeland. De wereldkeeper nummer één bracht de bal naar de punt van de schoen. George Best slenterde schalks om hem heen: de bal zweefde een seconde in het ijle tussen hand en voet. George tikte hem uit het luchtledige, tilde hem over Gordon en kopte de bal binnen. Doelpunt afgekeurd wegens scheidsrechter in de war, want nooit eerder vertoond. Virtuositeit in de virtuele realiteit. Singer-songwriter Steve Rinaldi zong in 2008, veertig jaar later, het nummer Where did it all go wrong, mr. Best? Naar de onsterfelijke running gag van de ober die Best, in gezelschap van Miss Universe, op zijn luxehotelkamer bediende met champagne en zalm. Ging het mis bij Phyliss’s? Een combinatie kroeg-nachtclub die 24 op 24 was geopend voor de celebrity scene van Manchester, zij het achter gesloten deuren. En officieel niet bestond, maar door Best na 1968 op alle onmogelijke uren werd gefrequenteerd in het gezelschap van zijn nieuwste veroveringen. Ze werd uitgebaat door de moeder van Phill Lynnot, de frontman van Thin Lizzy. Die bedacht voor hem de versregel: ‘Oh, the boy could kick a ball. But the boy hung up, making love against the wall.’ Journalist Jim White schreef het boek Manchester United, the biography. Daaruit de volgende anekdote: ‘Bij een zoveelste proces wegens wangedrag na openbare dronkenschap contacteerde Best de bekende advocaat George Carman. De avond verliep in een liederlijke sfeer. Carman sliep zijn roes uit op de sofa. Best deed waarin hij de beste was: hij deelde het bed met Celia, de vrouw van zijn gastheer.’ Tijdens zijn begrafenis in Belfast op 3 december 2005 volgden meer dan 100.000 mensen in de bittere kou de route van de rouwstoet. Ze dachten aan zijn laatste woorden in het openbaar: Don’t die like me! George Best in een notendop: de eeuwige jongen van de verbeelding, de volwassen man van het zelfbedrog.
Een momentum uit de muziek, 17 mei 1966. Manchester Free Trade Hall: Bob Dylan schudde met ‘Like a rolling stone’ de popcultuur door elkaar. Op het einde van de twintigste eeuw werd dit nummer gehuldigd als the greatest song of all time. In dezelfde periode ververste Best met zijn adembenemende bewegingen de dichtslibbende aders van het resultaatvoetbal. Op basis daarvan riep Pelé hem uit tot ‘probably the greatest ever player’.
Was dit een toevallige passage in dezelfde tijd en omgeving? Een kruisbestuiving van een muzikaal en een voetbalgenie? How does it feel to be on your own, with no direction home? Like a rolling stone.
Het refrein van Dylan paste bij de aard van Best. Die mythe werd geboren op 9 maart 1966 in het Estadio da Luz van Benfica Lissabon. Eusebio werd voor de wedstrijd – kwartfinale Europacup der Landskampioenen – gehuldigd als voetballer nummer één van Europa. maar tijdens de match omver getikt door een net geen twintigjarige jongen uit de achterbuurten van Belfast: 1-5.
Met duivelse dribbels, ritmeversnellingen, pure assists en twee doelpunten. Als hij in 2000 zijn loopbaan overzag, wees hij naar die prestatie. Hij schatte de kwaliteit van dit optreden hoger in dan de Europacupfinale op Wembley, tegen datzelfde Benfica (4-1) in 1968. Na 9 maart 1966 veranderde alles. Zijn leven werd plots ingedeeld in voor en na Lissabon. If football was an art, I was an artist. Zo synthetiseerde hij zichzelf.
Mode, muziek en haartooi, de wereld van George Best. In de week ‘na Lissabon’ opende hij met zijn vriend, collega-nachtraaf en zakenpartner Mike Summerbee – tevens de spits van concurrent Manchester City – zijn eerste boetieks. Televisie en magazines boden hem advertenties aan: voor chips, kauwgom, zeep, sinaasappelen, eieren, schoenen, aftershave, ondergoed en … varkensworst! Het geld stroomde binnen. In de herfst van 1969 drumden honderden kijklustigen samen voor zijn nieuwe woning. Een architect had hem een snobistische villa aangepraat in een betere buitenwijk van de stad. Hij vertelde laconiek: ‘Als ik mijn huis durf te verlaten op zondag, geraak ik er niet meer in.’ Hij noemde zijn stulpje ‘Che Sera’. In vrije vertaling: ‘Wat zal zijn’. De psychotherapeutische auteur Gordon Burn had zijn antwoord snel klaar: ‘Che Sera werd een eenzame plaats, het begin van het einde. Het isolement sloeg toe, de sociale controle verdween.’
Van dan af stond alles in het teken van het libido, niets dan het libido.
‘Seks is niet vies, het hangt van het juiste standje af. De meisjes zochten mij op, want ik durfde niet. Actrices, showgirls, maîtresses, zusters en moeders, soms met twee of drie tegelijk.’ Hij deelde een flat met Mike Summerbee, voor speciale gelegenheden. Die stelde het zo: ‘Op maandagavond gingen we uit, dinsdag trokken we de pub in en ’s woensdags amuseerden we ons in het nachtleven.’ Ze vertoefden vaak in de door hem geopende nachtclubs Slack Alice, waar televisieactrices in en uit liepen en ongeveer elke rockband passeerde die in Manchester een optreden gaf. De reputatie van rokkenjager stond intussen als een huis. Na onschuldige flirten schopte hij in 1966 een nationaal schandaal door Dahlia Simmons te versieren. Een gehuwde vrouw van een beroemde zakenman; hij noemde haar the most beautiful. Coach Matt Busby riep zijn negentienjarige wonderboy voor het eerst op het matje. Best loog dat hij de relatie zou verbreken en spoedde zich na de reprimande vervolgens onmiddellijk naar haar toe. Toen de man van Simmons hem in een goktempel even de waarheid wou inpeperen, redde zijn gamble gang zijn hachje.
De verhouding met de actrice Sinéad Cusack eindigde in een echte soap. In de winter van 1971 versliep hij zich voor een wedstrijd tegen Chelsea. Hij nam een latere trein naar Londen, maar zijn hoofd stond niet meer op voetballen en hij besloot zijn nieuwe vriendin op te zoeken. De pers rook bloed. De volgende ochtend zoemde het televisienieuws in op het feit. Het koppel ontdekte het vanuit het bed, bij het tv-kijken tijdens het ontbijt. Intussen verzamelde zich een obsceniteiten scanderende menigte voor de flat. De affaire hield het land vier dagen in de ban.
Mick Hucknall, de zanger van Simply Red, werd in het kampioenenjaar 1967 door zijn vader voor het eerst meegenomen naar Old Trafford. Zijn liefde voor George Best viel niet meer te blussen en hij droeg in 2001 zijn wereldhit ‘Holding back the Years’ op aan de in levensgevaar – vanwege een door drank vernielde lever – verkerende ex-topvoetballer. Intussen had hij vriendschap gesloten met zijn idool. Een boze Best knipte deze band door in 2003, toen hij Hucknall ervan beschuldigde ‘vreemd te gaan’ met zijn tweede vrouw.
Van Morrison (31-8-1945) is een stads- en generatiegenoot van George Best (22-5-1945). De zanger schreef in 1965 de klassieker Gloria, de voetballer zette in datzelfde jaar zijn fantasierijke handtekening onder zijn eerste landstitel.
Er bestond ook spirituele verwantschap, zij het vanop afstand. De zingende Belfast Cowboy bewierookte de voetballende Belfast Boy op Too long in exile: ‘Too long in exile, just like James Joyce baby, too long in exile, just like George Best baby.’
Ray Davies van The Kinks nodigde Best in 1966 uit tot een duet met hem. Hij schreef de song Dedicated follower of fashion, over de neiging van Best tot modieuze nieuwlichterij. Matt Busby stak er een stokje voor, maar The Kinks scoorden er een wereldhit mee. Arsenalfan Davies supporterde stiekem voor de Red Devil. Ze bleven het betreuren dat hun muzikale samenwerking was gestrand. Gevraagd naar zijn band met The Beatles gaf de ‘oude’ Best geheel in overeenstemming met zichzelf zijn sympathie voor John Lennon prijs: ‘I love the controversial one.’
Humphrey Bogart sprak de historische woorden uit in Casablanca: ‘What’s your nationality? I’m a drunkard!’ George Best promoveerde het tot zijn favoriete filmdialoog. Hij leed aan drankzucht, met een negatief zelfbeeld tot gevolg. De demon wodka, gezegend met zoete limonade, nestelde zich in zijn leven vanaf zijn zeventiende verjaardag. Hij stond altijd in het oog van de storm en zocht naar voortdurende bevrediging, maar vond die niet. Aanvankelijk vulde het voetbal die nog op; in de liefde lukte het evenmin. De alcohol moest zijn teleurstelling verzachten. Hij bezat voldoende intelligentie om de absurditeit van de roem te doorzien, maar hij kon nooit aan zijn verslaving ontsnappen. Het verergerde na de dood van zijn moeder in 1978. Zij stierf op haar 54e aan de gevolgen van de drank. Het schuldgevoel voor zijn vroeg overleden moeder sneed door zijn hele psyche. Omdat zij zijn levensstijl niet aanvaardde en omdat hij afwezig bleef tijdens haar proces van aftakeling. Twintig jaar na haar dood biechtte hij op dat de pijn om het verlies nog hevig brandde.
Niet eerder kreeg een 22-jarige voetballer op die leeftijd de prestigieuze oorkonde ‘beste speler van het continent’. Met in Engeland noch in Europa ooit geziene flexibele draaikunst. En toen was het over. En toch werd hij uitgeroepen tot ‘Britse voetballer van de Eeuw’ in 2000. Zijn lievelingslied was ‘Vincent’ van Don McLean. Songsmid Brian Kennedy bracht het als een eerbetoon op zijn begrafenis in 2005: ‘Ah, but I could have told you, George, this world was never meant for one as beautiful as you.’
Het was uiteindelijk zelfs hem niet gegeven: to be George Best.
