Een dagelijkse serie van 31 afleveringen…Iconen van het WK Voetbal 1920-2026 uit het gelijknamige boek. Vandaag: Garrincha; 28 oktober 1933 – 20 januari 1983.
Brazilië-Tsjecho-Slowakije 3-1, finale Mundial Chili 1962 op 17 juni 1962, Estadio Nacional Santiago
Garrincha. Net geen vijftig geworden in 1983. Gestorven volgens het hem beschoren lot: als een arme, eenzame alcoholist. Zijn begrafenis weerspiegelde de paradox van zijn leven. Een gevuld Maracanastadion – 130.000 treurende mensen – herdacht de voetballer Garrincha – de Goddelijke Kanarie – terwijl de mens letterlijk en verweesd in de goot stierf. Was hij de voetballer die elke Braziliaan wil zijn? Is hij de Braziliaanse oervoetballer? De creatiefste, de geestigste, de intuïtiefste, de onberekenbaarste, de meest clowneske: ziedaar de wereldbekerwinnaar van 1958 en 1962.
Biograaf Ruy Castro vatte het krachtig samen in zijn boek Estrela Solitario (Eenzame Ster) : ‘De Brazilianen respecteerden Pelé, maar identificeerden zich met Garrincha. Dat werd duidelijk bij zijn overlijden in 1983. Tienduizenden schaarden zich in de rouwstoet achter de brandweerwagen die hem van Maracana naar zijn geboortedorp Pau Grande bracht. Achtduizend mensen drongen samen rondom de begraafplaats. Zijn kinderen raakten niet tot bij de kist voor de laatste groet.’
Een Braziliaanse spreuk zegt: ‘Mané werd geboren met de bal aan de voet.’ Mané is de echte naam, zijn zus doopte hem tot Garrincha omdat hij met een katapult dit vogeltje uit de bomen knalde. Door zijn scheve ruggengraat was zijn linker-X-been zes centimeter langer dan zijn rechter-O-been. De dokters keurden hem af voor het voetbal, maar hij zou zijn eigen ondeugende kroniek schrijven als a alegrio de povo, de vreugde van het volk.
Hij was het archetype van de sambaspeler met wie de berooide Braziliaan zich vereenzelvigde: de sympathieke desperado die zijn schelmenstreken opvoerde aan de buitenkant van het veld. Onbegrepen door zijn medespelers, dodelijk voor de vijand, begeerd door de vrouwen. Het spel en de persoonlijkheid van Garrincha zette ook de psychologen op het verkeerde been. De ongeletterde dribbelaar werd smalend ‘simpel’ genoemd. Had wellicht snel in de smiezen dat zijn imago van ontoerekeningsvatbaarheid hem in staat stelde volledig zijn zin te doen. Ontsnapte aan trainingskampen op weg naar zijn zoveelste afspraakje want naar zijn oordeel was seks de belangrijkste lichaamsoefening om zichzelf fit te houden. Danste graag, zocht het uitgangsleven op en begon elke dag met een sterk drankje. Men noemde hem Charlie Chaplin op het voetbalveld. De puurste speler ooit. De oncontroleerbare.
Voor Garrincha betekende voetballen hetzelfde als vrijheid. Zelfs tijdens de wereldbekerwedstrijden van de Seleçào paste hij zich niet aan en volgde hij de wetten van het steegje uit zijn jeugd. Discussieerde nooit over geld, want dat interesseerde hem niet. Verzette zich wel tegen het systeem waarin ze hem wilden duwen en rebelleerde tegen de tactische orders. Deed later – als dubbele wereldkampioen van 1958 en 1962 – een oproep aan de jeugd om te blijven dribbelen, want hij geloofde in samba op het veld.
Nelson Rodrigues, de befaamde literator-theaterrecensent-voetbalcolumnist, zag het stadion als een schouwburg met Garrincha als de improviserende acteur, de oncontroleerbare die zowel met de balletpirouette als de carnavalsact in zich had. In zijn gebundelde Crônicas de Futebol benoemde hij de figuur Garrincha tot een show op zich: ‘Garrincha dacht niet na, maar bracht wel een niet eerder geziene vrolijkheid in het spel. Als hij zijn nummer opvoerde, lachte de menigte. Zijn balcontacten ontlokten een vorm van genot als bij het bekijken van een meesterwerk. De supporters van de andere teams, keerden zich niet tegen hem, maar juichten hem na afloop ook toe.’
Tilde van 1953 tot 1968 het niveau van Botafogo, de middenklasseclub uit Rio de Janeiro, tot ongekende hoogten. O Glorioso behaalde met hem en Maracana als thuisbasis elf Braziliaanse kampioenschappen en negen internationale voetbaltoernooien. Tussen 1955 en 1966 vrolijkte hij 51 interlands op. Verloor alleen zijn laatste wedstrijd en ontroerde de wereld toen hij bij de Mundial 1962 in Santiago – waar hij over het WK had geregeerd – in een hoekje van de kleedkamer met het wereldbekerbeeldje wiegde als met een pop. Bleef de schelm, die in zijn stamkroeg in zijn geboortedorp Pau Grande altijd grapjes maakte met zijn straatvoetbalgabbers.
Op het hoogtepunt van zijn roem, na het wereldgoud in Chili, ontmoette hij Ella Soares, de populairste én socialistische Braziliaanse zangeres die jazz mengde met bossanova. Hij liet zijn jeugdliefde Nair – die van hem vijf dochters had gebaard – voor haar achter. Ook onder zijn losbandigheid trok hij een streep. Verloor het gevecht met de drankdemonen met de scheiding tot gevolg. Het afscheid van de tovenaar van het Futebol Artetijdperk lokte meer dan 130.000 kijkers naar Maracana. Gedroeg zich als de Estrela Solitario, zoals de titel van zijn levensverhaal. De eenzame ster, die zichzelf de dood indronk. Bij zijn uitvaart stond op straat een intimistische slogan gekalkt: ‘Vroeger was je de vreugde van het volk, vandaag weent de wereld om jou.’ A alegrio de povo. Goddelijk, geniaal, gek, maar vooral eenzaam. Garrincha.
Uit: Iconen van het WK Voetbal 1920-2026 – Raf Willems – Uitgeverij Best in Books
