Naar aanleiding van de wedstrijd tegen Liverpool van volgende week woensdag, nodigde Club Brugge al degenen uit die in 1978 een belangrijke rol speelden in de memorabele Europacup 1-finale tegen The Reds. Daar zal ongetwijfeld veel gesproken worden over de 34 jaar geleden overleden Ernst Happel. Ook de zoon van de trainer, Ernst Happel junior, zal dan aanwezig zijn. In mei 2003 had ik voor Sport/Voetbalmagazine een interview met hem. Op dat moment was het 25 jaar geleden dat Club die finale had gespeeld. Hieronder het verhaal zoals het toen verscheen.
Bedankt, Ernst
Op het kerkhof Hernalsen, in het zeventiende district van Wenen, heeft Ernst Happel zijn laatste rustplaats gevonden. De haast gewijde stilte wordt er alleen verstoord door het geluid van zwarte kraaien. Ernst Happel junior verwijlt geregeld op deze plaats. Wezenloos staart hij dan naar het stijlvolle, grijswit gespikkelde marmergraf. Hij constateert dan dat zijn vader niet vergeten is. ‘Er liggen veel bloemstukken, van mensen uit België, Nederland en Duitsland’, zegt hij. Of je vindt een kaartje waarop gewoon staat: Bedankt, Ernst. Dat wil me telkens weer ontroeren.’
Niemand die de legendarische trainer beter kent dan zijn (enige) zoon. Ernst Happel junior bestiert in het centrum van Wenen, in de schaduw van de vermaarde Stephanskirche, samen met vier andere vennoten een reisbureau. Hij wist dat er achter de pokerface van zijn vader een sensibele man schuilde en verbaasde zich geregeld over diens dualiteit. ‘Ik herinner me dat ik hem samen met mijn vrouw en twee kinderen ooit eens ging afhalen op de luchthaven van Wenen, net voor hij trainer zou worden van FC Tirol. Hij vloog zijn kleinkinderen om de hals. Die knuffelden hem, hij genoot ongelooflijk, zijn gezicht straalde van geluk. Maar toen bij het buitengaan van het luchthavengebouw een dertigtal journalisten, fotografen en cameramensen hem stonden op te wachten, veranderde zijn gezicht in een donderwolk. Het was echt grotesk.’
Tegen de wind in
Ernst Happel junior lijkt op zijn vader: dezelfde haartooi, dezelfde ogen, een haast identiek gezicht. Maar hij is wel de toegankelijkheid in persoon. Het is het gevolg van zijn opvoeding. ‘Mijn vader was thuis heel zacht. Ik had absoluut geen schrik van hem; ik aanzag hem eerder als een vriend. Als ik iets mispeuterde, kon ik altijd bij hem terecht. Hij zorgde voor een oplossing, maar hield me wel voor dat het geen tweede keer mocht gebeuren. Uit de manier waarop hij dat zei, bleek dat hij dit niet zou tolereren. Je keek dus wel uit. Hij had ook lak aan regels. Toen hij trainer van ADO Den Haag was, ging ik in Scheveningen naar een Duitse school. Met de fiets, tegen de felle wind in. Op mijn vijftiende wilde ik een bromfiets. Dat kon, op voorwaarde dat ik die bromfiets zelf aanschafte. Ik kocht er een van Lex Schoenmaker, die bij Den Haag voetbalde. Ik mocht eigenlijk niet met die bromfiets rijden, omdat ik nog geen zestien was. Mijn moeder protesteerde, maar dat wuifde vader resoluut weg. Op mijn zeventiende zette ik eens zijn nagelnieuwe auto in de garage. Ik heb van hem vooral één zaak geleerd: dat je in het leven recht op je doel moet afgaan en geen compromissen mag maken.’
Zo werkte Ernst Happel ook. ‘Overal waar hij als trainer kwam, wilde hij op het sportieve vlak de baas zijn; hij duldde geen inmenging’, zegt Ernst junior. Hij ervoer dat de bemoeizucht ver ging. ‘Ik maakte bij een club mee dat hij de manager vroeg een bus te bestellen om naar een vriendschappelijke wedstrijd te vertrekken. Die bus moest er om half twaalf zijn. Wat later kwam de manager hem zeggen dat de bus een heel stuk goedkoper zou uitvallen als het vertrek naar twaalf uur kon worden verschoven. Toen gooide vader die manager er onmiddellijk uit.’
Een fles cola
Ernst junior zag ook hoe zijn vader de spelers op zijn commando liet dansen. Hij graaft in zijn herinneringen en diept een typerende anekdote op. ‘De eerste training die mijn vader aan ADO Den Haag gaf, moest om vier uur beginnen. Om kwart over vier druppelden de eerste spelers binnen; om half vijf waren ze er allemaal. Dat beviel hem niet, maar hij zei niets. Hij liet de groep wat rondjes lopen. Dat gebeurde heel relaxed; er werd gelachen en gedold. Toen legde hij de training stil. Hij vroeg de terreinknecht een fles cola te halen. Dat plaatste hij boven op de deklat. Vanaf dertig meter legde hij de bal neer en kegelde dat flesje omver. De spelers stonden met open mond te kijken. Vervolgens plaatste hij dat flesje weer op de deklat en vroeg de spelers om ook vanaf dertig meter te schieten. De eerste die dat kan, zei hij, mag op training lachen en zingen, de anderen houden hun mond. Niet één van hen durfde het te proberen. Vervolgens hervatte hij de training. Er was niemand die je nog hoorde. Dat zou zeven jaar lang zo blijven.’
In het hoofd opgeslagen
Ernst Happel junior toefde alweer in Oostenrijk toen zijn vader bij Club Brugge aan de slag ging. Maar hij zag vele wedstrijden en kent de verhalen. ‘Op de allereerste training vroeg hij aan Johny Thio en Pierre Carteus hoe ze zich voelden. Ze bleken wat pijn te hebben. Dat was voor hem geen probleem: dan speelden ze de daaropvolgende wedstrijd niet. Hij stelde twee jongeren op en Club won in Diest met 0-2. Hij doorzag heel snel of je komedie speelde of niet. En hij duldde geen egoïstische trekjes. Ik herinner me dat er ooit een paar spelers waren die voor het begin van een trainingskamp naar het bestuur stapten om wat te praten over financiële onenigheden. Toen ze terugkwamen, was de bus al vertrokken en mochten ze veertien dagen met de invallers trainen. Geen millimeter week hij van zijn principes af.’
Ernst Happel gaf altijd de indruk uit de losse pols te coachen en puur op intuïtie te drijven. Maar zijn zoon weet wel beter. ‘Hij zat thuis vaak gebogen over boeken; hij schreef heel veel oefeningen op. En hij ging ook weleens kijken naar trainingen van collega’s, zeker tijdens zijn eerste jaren in het buitenland. Hij verbaasde zich erover dat die altijd hetzelfde deden. Als hij kwam trainen, had hij nooit een papiertje bij. Alles zat in zijn hoofd opgeslagen. Hij schreef nooit iets op. Maar hij wist achteraf heel gedetailleerd te vertellen wat er in welke minuut was gebeurd.’
Ook de drang naar vernieuwing kenmerkte de succescoach. ‘Hij had een hekel aan standaarddingen. Bij Hamburg speelde hij als eerste pressing, alleen hij heeft dat geïntroduceerd. Bij Club Brugge was hij de eerste die de buitenspelbal als offensief wapen gebruikte. Dat was toen heel revolutionair. Hij wilde altijd iets nieuws scheppen.’
Ook een grenzeloos vertrouwen in een aantal spelers kenmerkte Happel. ‘Ulrik Le Fèvre was zo iemand met wie hij hoog opliep. Die zei eens dat hij Denemarken een goeie keeper kende. Vervolgens gaf mijn vader het bestuur de opdracht die doelman te kopen. Hij hoefde hem niet eens te gaan bekijken. Die keeper was dus Birger Jensen. Een andere keer liet hij tijdens een trainingskamp in Duitsland een Oostenrijkse centrale verdediger komen, omdat hij wat hiaten in de verdediging had geconstateerd. Toen hoorde je: wat kan een Oostenrijker ons nu leren? Dat hebben ze snel geweten. Want Eddy Krieger ontpopte zich meteen tot een kanjer.’
De enorme homogeniteit
Ernst Happel junior beleefde de memorabele Europese wedstrijden van nabij. Hij herinnert zich de finale van de Uefa-Cup in 1976, de dubbele confrontatie met Liverpool. ‘Vooral de heenwedstrijd op Liverpool was schitterend, Club stond binnen het halfuur met 0-2 voor, met doelpunten van Raoul Lambert en Julien Cools. Ik denk dat het nooit zo stil is geweest op Anfield Road als toen. Liverpool stond aan de grond genageld. Uiteindelijk zette het de situatie in vier minuten recht, de derde goal was een strafschop van Kevin Keegan die op zijn zachts gezegd betwistbaar was. Maar een 3-2-nederlaag bleek nog een redelijke uitgangspositie voor de terugmatch. Maar die eindigde op 1-1, nadat Club heel vroeg op voorsprong was gekomen. De ontgoocheling was achteraf enorm.’
Ook de memorabele tiende mei 1978 staat nog op zijn netvlies gebrand. ‘Mijn vader hield van gokken. Hij bezocht eens een casino, maar gokte vooral graag op het veld. Zijn misschien wel sterkste staaltje was de manier waarop hij de finale van de Europacup voor landskampioenen bereikte. In de terugwedstrijd tegen Juventus stelde hij vier aanvallers op nadat de heenmatch met 1-0 was verloren. Club won met 2-0. De grootste kracht van mijn vader was zijn tactisch inzicht. Hij zag in twee minuten waar andere trainers een uur voor nodig hadden. Toch kon Club de finale tegen Liverpool niet winnen. Omdat het met nogal wat invallers speelde. Ik herinner me nog heel goed dat Bon Paisley, de manager van Liverpool, achteraf op de persconferentie de enorme homogeniteit van Club prees.’
Gratis reclame
Persconferenties waren anderzijds niet de favoriete bezigheid van Ernst Happel, weet ook zijn zoon. ‘Vooral in Duitsland had hij een heel slechte relatie, met dat revolverblad, Bild Zeitung. De eerste keren dat er over hem smerige dingen werden geschreven, flikkerde hij die journalisten er gewoon uit. Nadat hij een jaar bij Hamburg zat, verscheen hij zelfs niet meer op de persconferentie. Hij was de eerste trainer in de Bundesliga die dat deed.’
Ernst junior vertelt dat zijn vader graag in België was. ‘Hij is nog een paar maanden in Harelbeke geweest. Hij had een uitstekende relatie met Pierre Lano, de toenmalige voorzitter. Die had een tapijtenfabriek. Daar heeft vader nog reclame voor gemaakt. Voor de eerste en enige keer in zijn leven. Hij deed het gratis, uit respect voor Lano.’
Nooit was het contact tussen Ernst Happel junior en zijn vader zo innig als de afgelopen jaren, toen de succesrijke trainer weer in Oostenrijk neerstreek. Na een periode bij FC Tirol nam hij de Oostenrijkse nationale ploeg onder zijn hoede. De ziekte had toen al toegeslagen; de groeven in zijn gelaat waren dieper dan anders. Hij woonde en werkte weer in Wenen, de Europese hoofdstad van kunst en opera, van Mozart en Schubert.
Maar veel liever dan zich te verdiepen in de muzikale rijkdom van dit culturele erfgoed, legde hij een kaartje in zijn stamcafé, met de vrienden van weleer. ‘De laatste jaren waren moeilijk‘, zegt Ernst junior. ‘Hij was getekend door zijn ziekte. Alleen heb ik daar niet één keer met hem over kunnen praten. Hij wilde dat niet, het interesseerde hem niet. Voor hem was er niets aan de hand. Ook toen hij fel vermagerde en een pet droeg en fysiek was gesloopt, ook psychisch was hij niet aangeslagen. Hij verdrong dat ziektebeeld. Hij praatte alleen over zijn werk, over de Oostenrijkse nationale ploeg, over de kwalificatie die afgedwongen moest worden voor het WK in Amerika. Voetbal was zijn leven, het was meer dan een obsessie.’