‘Mieke Telkamp-voetbal’, noemde de Volkskrant het doelloze voetbal met doorlopend balverlies bij FC Utrecht – Feyenoord (0-1) waarin de richting zoek was en dat tot vrijwel niets leidde. Feyenoord bleef daardoor nog wel tweede, met zicht op de Champions League, maar moet NEC voor laten gaan wanneer de Nijmeegse ploeg woensdag de achterstallige wedstrijd thuis tegen FC Utrecht wint.
De associatie met zangeres Mieke Telkamp (1934-2016) kwam bij Volkskrant-verslaggever Bart Vlietstra naar boven vanwege haar hit ’Waarheen, waarvoor’ uit 1971. John Nijssen van BN De Stem had de de term in 1997 al eens losgelaten op het voetbal van NAC Breda, waar toen niemand scheen te weten waarheen het spel moest leiden.
Bijzondere uitdrukkingen om het soort voetbal te typeren zijn geliefd in Nederland. Ex-coach Co Adriaanse, taalliefhebber Wim Daniëls en Witte Duivel-medewerker Rob Siekmann hebben hele verzamelingen aangelegd. Vele tientallen soorten kunnen er worden opgesomd. Ook zijn er enkele specifieke boeken verschenen.
Boerenkoolvoetbal
Een van de oudste benamingen dateert van 1929. De term ‘boerenkoolvoetbal’ raakte daarmee breed ingeburgerd en komt dus niét van oud-trainer Fritz Korbach (1945-2011) zoals de meeste verzamelaars aannemen. ‘Boerenkoolvoetbal’, vertolkte destijds vooral de minachting waarmee de Randstad ook qua voetbal neerkeek op de rest van Nederland, nog vaak ‘de provincie’ genoemd.
Op 3 november 1929 speelde het Nederlands elftal in Amsterdam tegen Noorwegen. De Noren wonnen met 4-1 en in het weekblad Sport in Beeld legde journalist Jo Hoven de schuld daarvoor bij twee ‘provincialen’: rechtsbuiten Gep Landaal van AGOVV uit Apeldoorn en linksbuiten Evert van der Heijden van Wageningen. ‘Boerenkoolvoetballers’ werden ze genoemd. De kritiek maakte heftige reacties los.
Het tweetal zat er niet mee, allebei zouden nog wel enkele keren vaker in Oranje uitkomen, en kort na die verloren interland namen ze op hun manier al revanche. In de competitiewedstrijd Wageningen – AGOVV moesten Van der Heijden en Landaal tegen elkaar spelen. Ze besloten om gezamenlijk met enkele stronken boerenkool op het veld te verschijnen. Arm in arm poseerden ze glunderend met boerenkool voor de ingeseinde fotografen.
Hotseknotsbegonia
Boerenkoolvoetbal staat sindsdien model voor chaotisch, onbeholpen, weinig geordend voetbal. Een modernere versie kreeg de term in 1990 toen Bert Jacobs (1941-1999) als trainer van Vitesse in het NOS-programma Studio Sport het begrip ‘hotseknotsbegonia-voetbal’ lanceerde. Het werd zelfs de titel van de biografie die aan hem in 2022 is gewijd.
De meest opmerkelijke termen in dit genre zijn al uitgestorven. “Wij speelden koetjeboevoetbal”, zei PSV-aanvoerder Toon Brusselers nadat de Eindhovense ploeg in 1963 met angsthazenvoetbal de kwartfinale van het Europa Cup-toernooi voor landskampioenen had bereikt.
Homofielenvoetbal
Vijf jaar later hekelde de nu bijna 90-jarige Joop Brand als assistent-coach van Sparta het spel van de Rotterdamse ploeg met ‘homofielenvoetbal’. Zijn uitspraak deed nauwelijks stof opwaaien. Zowel clubleiding als KNVB vond het niet nodig hiervan afstand te nemen of een sanctie op te leggen.
De wereldwijd misschien wel bekendste typeringen van het soort voetbal zijn ’totaalvoetbal’ en ‘tiki taka’. Rinus Michels was nog maar net trainer van Ajax toen hij in 1965 al ‘totaalvoetbal‘ in de mond nam om uit te drukken wat voor soort spel hij met de Amsterdammers voor ogen had.’Tiki taka’ ontstond kennelijk spontaan, zomaar uit de mond van een Spaanse tv-commentator tijdens een interland van Spanje in 2006.
Hawaiivoetbal
Vanuit Zweden waaide in 2021 ‘Hawaiivoetbal’ over naar Nederland. De Zweedse Willem II-aanvaller Max Svensson gebruikte het woord toen hij zijn indruk gaf over het soort voetbal in Nederland. Een uitdrukking die slaat op de Hawaiiaanse muziek die heen en weer golft. “Ken je dat niet? Ik bedoel dat het spel op en neer gaat, van de ene naar de andere kant. In Zweden ligt de focus veel meer op verdedigen”, aldus Svensson in het Brabants Dagblad.
Nog zo’n aparte betiteling is de term ‘kratervoetbal’, waarmee trainer Ben Mierop zijn strijdwijze met amateurclub Heerjansdam in 2023 karakteriseerde. Kraters aanboren bedoelde hij, door op snelheid speldenprikjes uit te delen. Concreter was columnist Henk Spaan (Het Parool), die in 2003 de cynische benadering van wedstrijden door José Mourinho afdeed met ‘fuckyouvoetbal.’ Veelzeggender kan haast niet.
