donderdag, september 23

Legendarische voetbalhelden van het EK 1960-2020: Antonin Panenka

Pinterest LinkedIn Tumblr +

LEGENDARISCHE VOETBALHELDEN VAN HET EK 1960-2020

Gedurende de zestigjarige geschiedenis van het EK leerde Europa talrijke topvoetballers kennen. In 1976 verstomde Antonin Panenka met zijn winnende penalty in de finale Sepp Maier, op dat ogenblik de beste doelman van de wereld. In de halve finale schakelden ‘das Kurzpassspiel’ van Tsjecho-Slowakije ook topfavoriet Nederland met Johan Cruijff uit.

ANTONIN PANENKA, EEN PRAAGSE PENALTY VAN ONDRAAGLIJKE LICHTHEID

Tsjecho-Slowakije – West-Duitsland 2-2, 20 juni 1976

Antonin Panenka. Tsjecho-Slowakije – West-Duitsland, 20 juni 1976, finale Europees Kampioenschap. Eindstand 2-2, laatste penalty. Als Antonin Panenka die benut zal Tsjecho-Slowakije opfleuren. Voor het eerst sinds de Praagse Lente van 1968, die in bloed en tranen was versmacht. Hij draaide aan zijn snor en slenterde nonchalant naar de stip. In gedachten was hij terug bij de heerlijke zomernachten van 1968 In Praagse parken proefde hij met zijn vrienden even van flower power en rock-‘n-roll. De oprukkende tanks van de Sovjet-Unie rolden de droom van Alexander Dubcek aan flarden. Het geloof van de hervormingsgezinde partijleider in ‘een socialisme met een menselijk gelaat’ werd door het Kremlin gesmoord in het zicht van de vrijheid. Panenka weet het, want hij de speler van de cultvereniging Bohemians Praag had het met eigen ogen gezien. Hij bedacht koortsachtig een list om Sepp Maier te verslaan Als het lukt, zou Praag weer even Zlata Praha zijn, de Gouden Stad. Een subtiele schijnbeweging stuurde Maier naar de hoek. Terwijl hij al op de grond lag, klom een sublieme boogbal, een fluwelen fantasie, recht door het midden tegen de touwen.

De ‘Penalty van Panenka’ was geboren en oogstte wereldwijd applaus. Het beroemde Wenceslasplein stroomde vol. Praag danste de polka en dronk veel pils. Ter ere van Panenka. Wiens penalty het lot van een wereldgeneratie bezegelde. Ze beseften het nog niet, maar Panenka bespoedigde het interlandafscheid van Seppe Maier, Franz Beckenbauer en Gerd Müller. De zege op Nederland in de halve finale (3-1) trok ook een streep onder de Oranjehoogtepunten van Johan Cruijff en Wim van Hanegem.

Ironie, erotiek en melancholie

Tsjecho-Slowakije had een politiek erg beladen parcours afgelegd. De glansrijke overwinningen op de Sovjet-Unie in de kwartfinale en West-Duitsland in de finale verzoende Praag – drempel van het Oosten, joodse thuishaven en mekka van de kunst – even met het verleden. Ze verzachtten het leed van de stalinistische processen in de jaren vijftig en zestig, en van de nazikampen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Milan Kundera bracht in zijn bekroonde film ‘De ondraaglijke lichtheid van het bestaan’ de typisch Praagse sfeer van ironie, erotiek en melancholie in beeld. Hij vertelde hoe ‘het communisme als een strenge vader de liefde en de humor verbood en de essentie van het leven ontnam.’ De ‘Penalty van Panenka’ was van een ondraaglijke lichtheid. Zat vol liefde voor de bal en spotte met alle opgelegde regels. Panenka pleegde een daad van dissidentie, waar Praag het patent op heeft. Een jaar na ‘Panenka’ stichtte schrijver Vaclav Havel de mensenrechtenbeweging Charta ’77, die de duisternis van de dictatuur belichtte.

Antonin Panenka vertegenwoordigde in zijn optreden de bekoorlijke Tsjechische voetbalschool. Die stijl kenmerkte zich door een uitstekende techniek, trage balcirculatie met onverwachte wendingen en een valse nonchalance. De Tsjecho-Slowaken leken te voetballen zoals ze leefden. Sloom en weemoedig, met zin voor het door verbeelding bedachte onverwachte. De communistische machtsgreep in 1948 verzuurde het balplezier. Met zijn penalty, die de hele Praagse sfeer uitademde, riep hij de aloude Tsjecho-Slowakse voetbaltraditie weer tot leven: de fantasie, de ondraaglijke lichte fantasie. Antonin Panenka.

111 legendarische voetbalhelden sinds 1920 | Raf Willems

Share.

About Author

Raf Willems (1960) noemt zichzelf voetbalschrijver met een boekenkast. Hij is uitgever en auteur van meer dan 40 boeken over ‘voetbal met een knipoog naar geschiedenis & samenleving’ en schreef voor het Nederlandse weekblad Voetbal International (1995-2000), de krant NRC Handelsblad (2001-2006) en de website Stichting meer dan Voetbal (2008-20014). Sinds 2014 Initiatiefnemer van voetbaldenktank & onlineplatform De Witte Duivel.

Comments are closed.