Freddy Maertens werd 50 jaar geleden in Ostuni voor de eerste keer wereldkampioen. Het was de mooiste zege uit zijn carrière.
Ostuni is een wit stadje, gelegen in het midden van Puglia. Het is een plaats die Freddy Maertens nooit vergeet. Op een heuvelachtig parcours behaalde hij daar zijn eerste wereldtitel, nadat hij eerder in Dilsen het Belgisch Kampioenschap won. Maertens, die na acht ritzeges ook de groene trui in de Ronde van Frankrijk veroverde, was in topvorm. Heel de Belgische ploeg reed in zijn dienst.
In de finale geraakte Maertens voorop met Francesco Moser. Die bood hem tien miljoen frank (circa 250.000 euro) aan om te mogen winnen. Maar Freddy weigerde; hij zei dat hij dit thuis niet kon verkopen. Hij klopte de Italiaan zonder problemen in de spurt. Maertens beschouwt dit tot op vandaag als de mooiste zege uit zijn carrière. Het was de kroon op een memorabel jaar. Op het einde van het seizoen stonden er 54 overwinningen achter zijn naam. Dat is meer dan het totaal aantal zeges van iedere ploeg uit de WorldTour, het UAE Team Emirates van Tadej Pogačar buiten beschouwing gelaten. Al waren het natuurlijk andere tijden: Maertens reed dat jaar 210 wedstrijden.
Na die wereldtitel betaalde Maertens alle Belgische ploegmaats die voor hem hadden gewerkt. Zoals dat hoort. Alleen Eddy Merckx vond dat hij dat te weinig had gedaan. Twintig jaar later stapte Merckx bij de opening van een winkel op Freddy af en zei dat hij die dag in Ostuni onvoldoende voor hem had gereden. En dat hij het geld niet verdiende. Hij gaf hem een omslag. Daarin zat 250.000 frank in (6250 euro).
Dat dit pas toen gebeurde, had te maken met de wrange afloop van het WK van 1973 in Barcelona, dat Felice Gimondi won, terwijl ook Maertens en Merckx in een kopgroep van vier zaten. Maertens zou geweigerd hebben de spurt voor Merckx aan te trekken. Dat zorgde voor eindeloze polemieken en dreef lang een wig tussen beiden.
Een donkere periode
De loopbaan van Freddy Maertens is een aaneenschakeling van triomfen en tragedies. Na de wereldtitel in Ostuni zette hij in de regenboogtrui imposant zijn triomfreeks voort. Dertien ritten en de eindzege in de Ronde van Spanje, zeven op de acht etappes in de Ronde van Italië; eind mei zat hij al aan 33 overwinningen. Tot hij in de Giro in een massasprint een ingewikkelde polsbreuk opliep.
Het was de start van een lange lijdensweg, het begin van een donkere periode waarin Maertens wel meer zorgen had. Hij begon zaken te doen, een meubelzaak, de Flandriaranch. Het kostte geld en het bleken slechte investeringen. Later waren er nog problemen bij Flandria. In de jaren zeventig zag Maertens nooit zijn geld, maar hij moest er wel belastingen op betalen. De fiscus, zo heeft Maertens bij herhaling gezegd, ruïneerde zijn loopbaan. Hij moest zijn villa en twee appartementen verkopen.
Steeds dieper gleed Maertens weg. Er bleef niets over van deze onvoorwaardelijke trainingsbeul, een van de eerste renners die in zijn oefentochten een groot verzet duwde. Samen met zijn ploegmaat Michel Pollentier beukte hij steeds weer tegen de wind in. Het mocht sneeuwen of regenen, niets hield hem thuis. In dat geval trok hij naar de duinen. Maertens wilde altijd het gevoel hebben dat hij er alles voor deed.
Freddy Maertens vierde in 1981 een onwaarschijnlijke comeback. Aan de hand van zijn vroegere sportdirecteur Lommel Driessens startte hij in de Ronde van Frankrijk. Er werd heel denigrerend over hem gedaan. Dat deed hem pijn. Maar hij antwoordde snel en won in een massasprint de eerste rit. Er zouden er nog vier volgen. De speculaties over die wederopstanding swingden de pan uit. De West-Vlaming werd een chemische kampioen genoemd.
Zielige karikatuur
Freddy Maertens leefde vervolgens naar het wereldkampioenschap in Praag toe. Hij reed als voorbereiding kermiskoersen en stapte op 30 kilometer van de finish uit de wedstrijd. Dan vertrok hij met de wagen naar een plaats waar niemand hem zag. Daar stond een brommer klaar en trainde Maertens nog eens 100 kilometer, terwijl hij voor de wedstrijd ook al 150 kilometer had getraind.
Freddy Maertens twijfelde voor het WK niet aan zijn zege. Terecht. In de spurt klopte hij onder meer Beppe Saronni en Bernard Hinault. Maar de wonderbaarlijke wederopstanding duurde niet lang en bleek geen stimulans om door te gaan. Hij vond dat zijn sponsor Boule d’Or bepaalde beloftes niet nakwam; zo moest hij in dienst rijden van het opkomende talent Daniel Willems. Het tastte zijn moreel aan. Maertens kon het niet meer opbrengen om te trainen. Hij groeide uit tot een zielige karikatuur van zichzelf en sukkelde nog zes seizoenen verder. In 1987 zette hij een punt achter zijn carrière. Hij had geen cent aan zijn loopbaan overgehouden.
Een kunstmatige coma
Freddy Maertens woont vandaag samen met zijn vrouw Carine in een eenvoudig huurhuis in de Roeselaarse deelgemeente Beitem. Aan de muur hangen foto’s van zijn kleindochter; op tafel liggen twee regenboogtruien. Freddy, die in 2017 al eens een zware hartoperatie onderging, sukkelde de afgelopen maanden met zijn gezondheid. Bij een val in de badkamer verloor hij op 8 november jl. zijn evenwicht en belandde met zijn onderrug op de hoek van de douche. Hij had veel pijn, maar in het eerste onderzoek werd niets gevonden. Carine drong aan op een tweede opinie, in een ziekenhuis in Brussel, en toen bleek dat hij een scheur had in zijn diafragma en er een stuk darm in zijn borstholte stak. Freddy werd in een kunstmatige coma gebracht. Er moest twee liter vervuild bloed worden weggepompt en het stuk darm werd verwijderd. Daarnaast had hij ook nog een klaplong en twee gebroken ribben.
Freddy Maertens lag elf dagen op de dienst Intensieve zorgen. Hij kroop uiteindelijk door het oog van de naald. Vandaag werkt hij nog aan zijn herstel. Een thuisverpleegkundige komt vijf keer per week over de vloer. De wielerwedstrijden volgt hij vanuit de sofa op de televisie op de voet. Dat zal zondag niet anders zijn als er in Montreal om de wereldtitel wordt gereden. Waarbij Maertens het jammer vindt dat Tadej Pogačar er niet bij zal zijn. Hij heeft een zwak voor de Sloveen. Omdat die klasse koppelt aan bescheidenheid.
Aanmaningen
Dat deed Maertens ook. Hij liep nooit naast zijn schoenen en bleef ook na zijn carrière populair, ook al was hij vaak het middelpunt van controverse. Als hij dan op een wielerwedstrijd opdook, dan werd hij meteen door mensen omringd. Hij moest constant handtekeningen uitdelen. Freddy weigerde nooit.
Zo werd hij ook opgevoed. Als iemand die hard moest werken, maar zich nooit meer mocht voelen als een ander. Het was de levensles die hij thuis kreeg. Samen met Carine heeft Freddy alle trauma’s getrotseerd. Hij wil nog wel eens praten over de tijd dat Carine haar geldbeugel opendeed en daar honderd frank inzat. Of over de periode dat zijn vrouw in een viswinkel ging helpen en ’s avonds kreeft meekreeg. Dat aten ze dan terwijl ze eigenlijk niets hadden. En zonder schaamte praatte hij over alle aanmaningen die in zijn brievenbus ploften. Zelfs de dag voor het WK in Praag.
Freddy Maertens, intussen 74 jaar, heeft het allemaal een plaats gegeven. Wat nu telt is gezond blijven.
