Een dagelijkse serie van 31 afleveringen…Iconen van het WK Voetbal 1920-2026 uit het gelijknamige boek. Vandaag: Didi; 8 oktober 1928 – 12 mei 2001.
Brazilië – Zweden 5-2, finale World Cup Zweden, 29 juni 1958, Rasundastadion Solna
Didi. Zijn gedachten hebben het eeuwige leven. Hij was de eerste zwarte voetbaldenker. Strateeg achter de Braziliaanse wereldtitels van 1958 en 1962. Ontwerper van het Didiïsme: de donkere dans der Seleçao. Hij beschouwde het voetbal als een filosofie van ratio en fantasie. Didi werd geen volksidool, want daar gedroeg hij zich te elitair en te ongenaakbaar voor. Hij was minder een speler voor de liefhebber dan voor de kenner. De Braziliaanse dichter Nelson Rodrigues omschreef hem als een Ethiopische Prins, vanwege zijn trotse allure en afstandelijkheid. Hij ontwierp de banaanbal: een afstandsschot dat op het ultieme moment de doelman verrast door een onverwachte, kromme curve. Didi was de meester van het spel en de constructeur van het eerste Braziliaanse veelkleurige wereldelftal. Met spelers van zwarte, rode en blanke origine. Zijn echte naam luidde Waldyr Pereira. Niemand weet waarom men hem Didi noemt, maar het heeft iets liefhebbends over zich.
Didi wordt erkend als de ‘uitvinder van het Futebol Arte’ en als het brein achter het geroemde 4-2-4-systeem waarmee Brazilië op het einde van de jaren vijftig evolueerde tot machtigste voetbalmachine van de wereld. Hij ontwikkelde zich tot de beste middenveldregisseur van zijn tijdperk. Hij etaleerde natuurlijk leiderschap. Zijn ploeggenoten, niet meteen koorknapen, keken naar hem op. Didi verzamelde rond zich onder meer Gilmar, Nilton Santos, Garrincha, Djalma Santos, Vava, Mario Zagalo en Zito. Op zijn dwingend advies bracht bondscoach Feola vanaf de tweede WK-match in 1958 de amper zeventienjarige Pelé in het elftal.
Van dan af kon niemand dit fantastische team afstoppen: Sovjet-Unie, Wales, Frankrijk en Zweden verloren kansloos. De legende van de Seleçao Canarinha ontstond, vooral dankzij de 5-2 demonstraties tegen Frankrijk en Zweden in respectievelijk halve finale en finale. De kanariegele selectie verkreeg een goddelijk aureool. De internationale pers oordeelde over het WK 1958: ‘We zagen het mooiste voetbal aller tijden spelen en de bron van deze schoonheid heette Didi.’
Didi liet de bal spreken, zo beschreef men zijn stijl. Zijn voorzetten kwamen vanuit alle hoeken van het veld, met een haarscherpe precisie. Hij ontwierp de doodvallende vrije trap, waarmee hij twaalf van zijn 31 doelpunten maakte in 85 interlands.
Men vergeleek Didi wel eens met een herfstblad: het mooiste kleurenpalet dat melancholie en wijsheid uitstraalt. Tegelijk verwees het naar een historische goal van hem tegen Peru. Zijn vrije trap, die de kwalificatie voor het WK van 1958 verzekerde, viel dwarrelend en ongrijpbaar als een blad van een boom het doel in.
Bijna 200.000 supporters zaten in het Maracanastadion te morren.
Peru leek Brazilië de weg naar Zweden te versperren tot Didi toesloeg met zijn ‘La folha seca’, het vallende herfstblad.
Voor de behandeling van de bal haalde hij al zijn charme boven. Hij noemde ‘haar’ liefkozend ‘zijn meisje’. Hij pochte over het feit dat hij nooit met zijn studs op ‘haar’ ging staan en hij kopte evenmin want hij was van oordeel dat zijn ‘hoofd’ diende om na te denken. Terwijl hij de dribbel tot in detail beheerste, bediende hij zich enkel van dat middel als hij geen andere mogelijkheid meer zag. Hij genoot van het ‘passeren’ van de bal.
Hij werd geboren in de favela’s van Campos, een stad op meer dan tweehonderd kilometer van Rio. Zijn kindertijd werd gekenmerkt door bittere armoede. Om te overleven begin hij op jonge leeftijd als straatschooier met aardnoten te leuren.
Hij startte zijn lange loopbaan op zijn vijftiende. Meer dan 200.000 fans bestormden het Maracanastadion in de openingsmatch tussen een selectie van Rio en San Paulo en zagen Didi het allereerste doelpunt scoren. Het mythische Maracana werd voor hem dan een zeer vertrouwde omgeving. Als hij het veld betrad voor interlands of de grote derby’s van Rio de Janeiro dan voelde hij zich thuis. Terwijl andere spelers het bestierven van de zenuwen. Voetballen was voor hem als een tweede natuur. Dat getuigde Pelé over hem, die in hem een gids zag. Dankzij Didi liet de piepjonge Pelé zijn bescheidenheid en faalangst achterwege.
Didi beheerste en herdacht het strategiedebat, maar gaf het vooral nieuwe creatieve impulsen. Hij etaleerde voetbalinzicht, meesterlijk en majestues. Met een natuurlijke – zij het niet storende – arrogantie die tot be- en verwondering verplichtte. Didi voelde feilloos aan wanneer hij het spel moest vertragen of versnellen, wat binnen het avontuurlijke Braziliaanse elftal niet altijd vanzelfsprekend was. Wie de factor geduld onder de knie krijgt, heerst over de Seleçao.
Ze leidde onverwacht tot gekleurde heerschappij. Zijn Brazilië verbaasde en beheerste tussen 1958 en 1963 ruim vijf jaar de internationale verhoudingen. Hij had het blanke voetbalmachtsbastion onderuit gehaald. Brazilië bood destijds zijn zwarte bevolking alleen hoop via de sambaswing in de muziek en de veelkleurige utopie van het nationale voetbalelftal. Hij heeft er met zijn Didiïsme, een onnavolgbare voetbalexpressie, zijn bijdrage aan geleverd. Didi.
Uit: Iconen van het WK Voetbal 1920-2026 – Raf Willems – Uitgeverij Best in Books
