´Jarenlang heeft Rinus Michels als bijnaam gehad ¨De Sfinx van de Meer¨. Volgens het woordenboek is een sfinx niet alleen een ¨mythologisch monster met het lichaam van een leeuw en het hoofd en de borsten van een vrouw¨ en ¨een pijlstaatvlinder¨, maar ook een ¨raadselachtig figuur¨. We nemen aan dat de laatste omschrijving op Michels slaat. Hij was vooral raadselachtig, door zijn zwijgzaamheid, zijn norsheid. Elk woord leek kostbaar, en hij gedroeg zich dan ook bepaald niet als het prototype van de joviale, spontane Amsterdammer.´ (René Appel, Voetbaltaal, 1990)
Behalve De Generaal waren andere, bekende bijnamen van Michels ´De Bul´: ´Genoot als resultaattrainer een reputatie op het gebied van hardheid en zwijgzaamheid.´, en natuurlijk ´De Sfinx´: ´De grote vakbekwaamheid en voetbalkennis van Rinus Michels gingen gepaard met een minstens zo grote zwijgzaamheid. De succestrainer hulde zich graag in raadselen, iets wat hij gemeen had met de mythologische sfinx. En bij dat fabeldier was tenminste nog iets te winnen, wanneer men met de juiste oplossing van het raadsel kwam.´ (Ed van Eeden, De Tuinman, De Tsaar & De Zwarte Tulp – Voetbalbijnamen, 2011)
In zijn bundel ´De snor van Guus – verrassende voetbalreisverhalen´ (2006) noemt Guido Derksen Frank Rijkaard ´De Vriendelijke Sfinx´. Zoals je De Generaal hebt en De Kleine Generaal (Dick Advocaat), zo zijn er blijkbaar ook De Sfinx en De Vriendelijke Sfinx. Michels was ook De Bul, met andere woorden: De ´Onvriendelijke´ Sfinx, zou je kunnen zeggen. Rijkaard was dan wel niet nors, maar wel enigszins raadselachtig, in zichzelf gekeerd en een man van vooral daden en weinig woorden.
Volgens Van Eeden droeg Frank Rijkaard ook de bijnamen De Orkaan, als ´wervelende middenvelder bij het grote AC Milan van de jaren tachtig´, en Zorro: ´De gemaskerde wreker grijpt altijd geruisloos in om fout lopende zaken alsnog recht te trekken. Op eenzelfde manier opereerde Frank Rijkaard voor Ajax, Real Zaragoza, AC Milan en Oranje; of hij nu op het middenveld speelde of voorstopper was.´ Maar Rijkaards bijnaam die is blijven hangen, luidt ´De Lama´. Na het onverkwikkelijke spuugincident met Rudi Völler tijdens het WK 1990 in Italië bombardeerde de Duitse sportpers Rijkaard tot ´Das Lama´. Aan de biografie van Rijkaard door Leo Verheul (2008) ontlenen we dat ze hem al een dag later in Amsterdam de Dalai of Lawaai Lama noemden.
Rob Siekmann
